Tech

In één dag kanker behandelen in operatiekamer van de toekomst

12 november 2015 20:38

Een scanner in het Radboud ziekenhuis. In het Antoni van Leeuwenhoek wordt al langer gewerkt met vergelijkbare apparaten. Beeld ©

Koningin Máxima opende vandaag in het Radboud UMC drie gloednieuwe operatiekamers die het mogelijk maakt dat kanker in één dag wordt behandeld. Het Antoni van Leeuwenhoek werkt al bijna een jaar met zo'n operatiekamer. Hoe ziet die behandeling eruit?

Dit is hoe een gemiddelde behandeling eruit ziet: een patiënt met een tumor wordt geopereerd. Artsen verwijderen tijdens die operatie de tumor zo nauwkeurig mogelijk. Voorwaarde is dat de tumor goed te vinden is, dat is soms ingewikkeld.

De patiënt herstelt van de operatie, de tumor wordt onderzocht. Na meerdere dagen hoort de patiënt de uitslag. In sommige gevallen blijkt dat de tumor niet geheel is verwijderd. De patiënt moet dan evt terugkomen voor een nieuwe operatie of  moet verdere  nabehandeling ondergaan met radiotherapie of chemotherapie.

Kankerbehandeling toekomst
In het Antoni van Leeuwenhoek ziet die behandeling er in de nieuwe operatiekamer heel anders uit. Arts en hoogleraar Theo Ruers, hoofd van de divisie Heelkundige Oncologische Disciplines in het ziekenhuis, legt uit hoe kanker behandeld kan worden zonder dat de patiënt terug moet komen voor een nieuwe operatie. Eerst wordt in de operatiekamer nauwkeurig vastgesteld waar de tumor zich bevindt. "In 20 procent van de gevallen kun je een tumor niet goed zien of voelen. Ter vergelijking: een knikker in een spons voel je wel. Een spons in een spons niet."

Stap 1
Daarom gebruiken de chirurgen in het Antoni van Leeuwenhoek een nieuwe navigatietechnologie. Met een soort satelliet onder de operatietafel en sensoren op het lichaam wordt een CT-scan gemaakt. Dankzij de navigatietechnologie kan met die scan een soort routekaart worden gemaakt van het lichaam waarop alle details, zoals bloedvaten en de tumor, te zien zijn.

"Met een pointer op die routekaart ziet de chirurg vervolgens waar hij opereert, net als bij een routebeschrijving op een TomTom. Zo kan hij zien hoe dichtbij hij bij de tumor is en of hij de tumor bijna raakt. Dit werkt zelfs als de tumor niet met het blote oog zichtbaar is voor de chirurg", zegt Ruers.

Stap 2
De eerste technologie vergelijkt Ruers met Google Earth, maar die mist nog steeds wat nauwkeurigheid. "Je wil ook de plant in het achtertuin kunnen zien. Dat geldt ook voor een tumor: die laatste 2 of 3 millimeter kan nog nauwkeuriger."

Hiervoor ontwikkelt het ziekenhuis een optisch instrument waar licht uitkomt. "Dat licht stuur je in het weefsel. Het licht dat wordt teruggekaatst, wordt geanalyseerd. Dat levert een soort vingerafdruk op van het weefsel. Het weefsel van een tumor ziet er in deze analyse namelijk heel anders uit dan normaal weefsel. Dit vertelt ons heel precies waar de tumor zit."

Stap 3
Zo weet de chirurg exact waar hij moet snijden om de tumor te verwijderen zonder daarbij de tumor zelf te raken. Want als de tumor onverhoopt wordt geraakt, bestaat het risico dat er tumorweefsel achterblijft, en dit gaat opnieuw groeien.

"We testen momenteel een speciale camera, die in de tumor kijkt. Met deze camera kunnen we in de toekomst meteen vaststellen of we inderdaad de hele tumor hebben verwijderd en er geen tumorweefsel is achtergebleven", legt Ruers uit.

Stap 4
Deze stap moet met de navigatie technologie die het Antoni van Leeuwenhoek gebruikt eigenlijk overbodig worden. Maar mocht in stap 3 onverhoopt blijken dat er toch nog tumorweefsel is achtergebleven, dan kan direct dit gebied worden opgezocht en alsnog worden verwijderd. "Dat is wel veel moeilijker. Het is moeilijk om achteraf een reconstructie te maken van waar het tumorweefsel zich exact bevindt. Daarom kun je deze stap beter voorkomen. Maar in principe kan ook in dit geval  tijdens dezelfde operatie alsnog het achtergebleven tumorweefsel verwijderd worden."

Tijdens de bovengenoemde procedure wordt de garantie dat alle tumorweefsel in een operatie wordt verwijderd dus veel groter dan nu. Ruers: "De workflow gaat razendsnel. Alle informatie krijgen we via deze technologieën direct tijdens het opereren." Patiënten hoeven dus ook niet lang te wachten op de uitslag van een onderzoek.

De navigatietechnologie uit de eerste stap wordt al gebruikt in het Antoni van Leeuwenhoek. Met de operatiekamer van de toekomst zijn in het ziekenhuis al zo'n 15 kankerpatiënten geholpen en dat worden er steeds meer. De andere technologieën zijn, net als bij het Radboud UMC nog in ontwikkeling. Ze zijn al getest, maar moeten nog onderdeel worden van de routine in het ziekenhuis.

Bron • RTL Nieuws