Tech

AIVD: 'Over alles wat we goed doen hoor je nooit iets'

Daniël Verlaan • 06 november 2015 06:05 @danielverlaan

AIVD: 'Over alles wat we goed doen hoor je nooit iets'
Het hoofdkantoor van de AIVD in Zoetermeer Beeld © ANP

De Nederlandse geheime dienst AIVD is daadwerkelijk een geheime dienst. Er wordt nooit gepraat over de werkwijze en lopende onderzoeken. Maar de AIVD zette vanwege het 70-jarig bestaan de deuren van zijn zwaarbeveiligde pand op een kiertje en we mochten even binnenkijken.

"Hallo, ik ben Vincent en ik werk voor de AIVD." Een vriendelijke jongeman die net zo goed barista bij de plaatselijke biologische koffietent had kunnen zijn, begroet ons. Het gebeurt niet vaak dat iemand zegt dat hij voor een geheime dienst werkt. Zelfs medewerkers van de AIVD zeggen meestal dat ze 'voor het ministerie werken' en daar 'iets met computers' doen. Tijdens de AIVD 2020, een seminar dat de inlichtingendienst hield vanwege zijn platina jubileum, is de geheimzinnige partij opvallend open.

De AIVD is de Nederlandse inlichtingendienst die de democratie beschermt voor dreigingen, variërend van spionage tot jihadisme. "We weten niet altijd wat er morgen gebeurt. Het is de taak van de AIVD om dreigingen en risico's, zowel nationaal als internationaal, als eerste op te merken en aan te pakken", zo zegt een medewerker van de AIVD. "We doen ongeveer hetzelfde werk als James Bond, maar drinken geen martini's onder werktijd, hebben geen dure auto's en schieten niemand neer."

Verboden plaats
Het hoofdkantoor van de AIVD staat in Zoetermeer en is volgens de wet een 'verboden plaats'. Je mag niet zomaar in de buurt van het pand komen en het al helemaal niet betreden. Bij de ingang word je gefouilleerd, gaat je tas door een scanner en je laptop, smartphone en usb-sticks in een kluisje. Zelfs als je naar de wc wilt, loopt er iemand van de AIVD met je mee. Ze blijven wel buiten de deur wachten.

Alle aanwezigen zijn van tevoren door de AIVD gescreend. Dit betekent dat de namen van degenen die het pand betreden door de systemen van de geheime dienst zijn gehaald. De AIVD controleert of je niet in hun systemen voorkomt en of je geen bedreiging vormt. Je kunt al in hun systemen terechtkomen door per ongeluk een nummer van een doelwit te bellen. Zo'n aantekening verdwijnt volgens de AIVD 'in de kelder' en is niet schadelijk voor de betreffende burger.

Negatief in het nieuws
De AIVD is de afgelopen jaren negatief in het nieuws gekomen. Dat komt grotendeels door klokkenluider Edward Snowden, die aantoonde dat geheime diensten op grote schaal de communicatie van burgers aftappen. Deze verhalen stralen negatief af op de AIVD, dat nauw samenwerkt met onder andere de Amerikaanse en Britse geheime dienst.

Een medewerker van de AIVD zegt dat het niet eens de mankracht heeft om alle Nederlandse burgers te bespioneren, zoals vaak wordt gedacht: "De potentiële terroristen en dreigingen die we in de gaten houden, nemen al onze tijd in. Elke keer als we een aanslag voorkomen of een spion het land uitzetten, hoor je er door onze geheimhoudingsplicht niets over. Daar baal ik van."

De nieuwe Wiv
De kritiek op de AIVD wordt ook nog eens gestimuleerd door de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), een conceptwetsvoorstel dat op dit moment in overweging wordt genomen. De nieuwe Wiv zou de AIVD en zijn militaire variant MIVD de mogelijkheid geven om grote hoeveelheden internetcommunicatie te onderscheppen. Op dit moment mogen de geheime diensten naast telefoontaps alleen gerichte taps bij internetproviders aanvragen, zoals een tap op een specifiek ip-adres.

Met de nieuwe Wiv zou het mogelijk worden om alle communicatie tussen Nederland en Syrië te onderscheppen en vervolgens te analyseren. De onderschepte data betreffen vooral metadata, zoals wie met wie communiceert. Als er interessante metadata zijn gevonden, dan kan de AIVD besluiten om actie te ondernemen. "Maar we tappen nooit ongericht af", aldus de AIVD. "Er is altijd een belangrijke aanleiding om informatie af te tappen."


Het hoofdkwartier van de AIVD

De AIVD benadrukt dat het door verschillende partijen wordt gecontroleerd. Op dit moment houden de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) en Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) toezicht. "We zijn één van de meest gecontroleerde instanties in Nederland", aldus de AIVD. Bij de nieuwe Wiv zouden ook de ministers die verantwoordelijk zijn voor de diensten vaker toestemming moeten geven voor bepaalde acties.

De nieuwe wet geeft de AIVD ook de bevoegdheid om systemen van derden te hacken om informatie over een doelwit te verkrijgen. Dit kan variëren van smartphones van de vrienden van een doelwit tot een server van de internetprovider die het doelwit gebruikt. Op dit moment mag de AIVD alleen doelwitten hacken. Het plegen van dergelijke hacks combineert de AIVD met human intelligence, waarbij spionnen het veld in worden gestuurd om informatie te vergaren. Zo infiltreert de AIVD bijvoorbeeld bij extremistische groeperingen: "We verwachten de komende jaren het meest van deze vorm van inlichtingen vergaren, maar alle technische middelen helpen ons wel."

Krachtige encryptie
De AIVD investeert flink in zijn technische afdeling om de 'wapenwedloop' met technologie bij te houden. "Snowden heeft ons niet geholpen, want onze doelwitten zijn paranoïde en gebruiken vaker technologieën om versleuteld te communiceren", aldus een medewerker van de AIVD. "We wapenen ons steeds beter met heel slimme techneuten, want het communicatieverkeer van doelwitten moet voor ons toegankelijk zijn. Als het niet linksom kan, dan maar rechtsom." Daarmee doelt de AIVD op het kraken van versleutelde communicatie.

De AIVD zegt goede encryptie heel belangrijk te vinden, maar vooral voor zichzelf. Het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV), een onderdeel van de AIVD, houdt zich bezig met het versleutelen van staatsgeheimen. "Als een minister met een ambassade belt, moet die verbinding veilig zijn", zegt de AIVD. "Onze encryptie is state of the art, maar we houden bijvoorbeeld wel in de gaten of onze encryptie niet door een andere geheime dienst is gekraakt."

Een andere medewerker van de AIVD, die zich onder andere bezighoudt met encryptie, zegt dat lang niet alle versleutelde communicatiediensten even veilig zijn: "Zelfs de diensten die door velen als veilig worden gezien, hoeven helemaal niet veilig te zijn. Als de Amerikaanse geheime dienst met twintig agenten op de stoep staat van een bedrijf dat encryptie aanbiedt, werken ze vaak heel snel mee met zo'n onderzoek. Dat zijn vooral Amerikaanse situaties, maar het toont wel aan dat versleuteling lang niet altijd even veilig is als wordt gedacht."

Bron • RTL Z / Daniël Verlaan

Gerelateerde artikelen