Van onze partner Roche

Vijf ingrepen om de zorg weer fit te krijgen

18 december 2019 09:04

Beeld © Rabobank

Wil de zorgsector toekomstbestendig worden dan zijn ingrijpende veranderingen nodig meent Michel van Schaik van de Rabobank. Met een hoofdrol voor de jonge zorgprofessional die snakt naar verandering, nieuwe samenwerkingsverbanden en digitale platformen.

Als directeur Gezondheidszorg bij Rabobank begon Michel van Schaik tien jaar geleden met de ontwikkeling van een visie op de gezondheidzorg. De zorg is een van de focussectoren van de bank die een grote rol speelt bij de financiering van zorginstellingen. Waar heel lang het tekort aan geld de grootste uitdaging was, is dat nu vooral ook een gebrek aan geschikt personeel.

Op dit moment besteden we in Nederland jaarlijks ongeveer honderd miljard euro aan de zorg, zegt Van Schaik. De voorspelling is dat de zorgkosten de komende twintig jaar doorgroeien naar 174 miljard euro. “Enorm veel geld.”, concludeert Van Schaik. “Ons huidige zorgsysteem is nu al niet toekomstbestendig.”

Van Schaik noemt een reeks van oorzaken waardoor de zorg onder haar eigen gewicht dreigt te bezwijken. We staan aan de vooravond van een grote vergrijzingsgolf. Nieuwe behandelmogelijkheden en medicijnen stuwen de vraag. De semi-vrijemarktsituatie zet zorgverleners, verzekeraars en de overheid tegenover elkaar. De huidige generatie zorgbestuurders mist de visie, competenties en de middelen. Alles bij elkaar houdt dat volgens Van Schaik noodzakelijke veranderingen tegen. De zorg zit opgesloten in silo’s en is vooral bezig met symptoombestrijding en de korte termijn. Men zit in de overlevingsmodus.

De grote vraag: hoe keer je het schip en garandeer je patiënten de kwalitatieve zorg tegen een redelijke prijs waar ze behoefte aan hebben? Nu, en in de toekomst? Van Schaik heeft daar wel een paar ideeën over, al benadrukt hij dat een simpele totaaloplossing niet voorhanden is. “Daarvoor is de zorg veel te complex.”

Doorbreek het silodenken

“We hebben het systeem ingericht langs de lijnen van bekostiging. Dat leidt tot siloproblematiek. Heb je iets acuuts, klop je aan bij de zorgverzekeringswet. Voor sociale ondersteuning kun je bij het gemeenteloket terecht. Voor langdurige zorg meld je je bij een zorgkantoor. Dat is vanuit systeemdenken opgezet. Mooi, daarom hebben we het nu allemaal. Maar de toekomst red je er niet mee. Nu wordt er veel over samenwerken gepraat. Maar soms leidt de grensbepaling van een ziekenhuisregio al tot discussie. En als het gaat over het inleveren van taken, wordt het gesprek helemaal stroef. Die naar binnen gekeerde, vicieuze cirkel doorbreken is heel moeilijk. Wij zeggen: gooi de vensters open. Zoek verbinding met partijen buiten de zorg. Prik een naald door die silo’s heen. En: neem de burger en dienst zorgbehoefte als vertrekpunt in plaats van het systeem.”

Sluit coalities met welwillenden

“Daarvoor is leiderschap vanuit de beroepsgroep nodig. In tegenstelling tot banken en verzekeraars geniet de beroepsbeoefenaar bij burgers nog wel vertrouwen. Het zijn mensen die vanuit de inhoud weten: zo kunnen we niet doorgaan. Die leiders moeten opstaan en zeggen dat het anders kan en beter moet. Daar hebben ze wel steun voor nodig. Die steun moet uit de beroepsgroep zelf komen. Een goed voorbeeld is de oprichting van het Prinses Maxima Centrum voor kinderoncologie. De bank is daar nauw bij betrokken geweest. Het is een centre of excellence waar doctoren hebben besloten om de krachten te bundelen. Hogere kwaliteit zorg voor de kinderen, de genezingskans omhoog en een betere besteding van geld was het doel. En dat is, ondanks ongelooflijk veel weerstand uit het systeem, wél gelukt. De artsen zijn een coalitie aangegaan met de patiëntenvereniging. Nu kan het centrum zich meten met de besten van de wereld.”

Geef zorgprofessionals de ruimte

“Begin dit jaar hebben we als bankensector (NVB) een paper gepubliceerd waarin we vaststellen dat er een gebrek is aan transformationeel leiderschap. Ziekenhuizen worden in de lucht gehouden door bestuurders die niet verder kijken dan de3 eerstvolgende jaarrekening. Terwijl er behoefte is aan visie over vijf of tien jaar. Verzekeraars willen bezuinigen maar hebben onvoldoende legitimiteit. Kijk maar wat er gebeurt bij een voorstel om een EHBO te sluiten. En de zorgprofessional zit klem tussen al dit geweld met de opdracht zo veel mogelijk productie te draaien. De sleutel ligt wat ons betreft bij die professional. Die moet opstaan en zeggen: het is toch belachelijk om sommige chronisch zieken iedere kwartaal in het ziekhuis te laten opdraven, te laten reizen, in de wachtkamer laten zitten, vaak voor niks? Dat is nog steeds de praktijk. Iemand moet daar de lead in nemen. Dat komt niet uit de bestuurskamer. Jonge, bevlogen zorgprofessionals kunnen dat wel. Maar die moeten dan wel durven. Het is trouwens niet verwonderlijk dat zo veel jonge doctoren een burn-out krijgen. Dat komt niet doordat ze zo hard moeten werken. Maar omdat ze hun tanden stuk bijten op een systeem dat weigert te veranderen.”

Bouw digitale platforms

“Waarom is er nog geen digitale huisarts? We hebben als bank al chatbots die je helpen bij een hypotheekaanvraag. Dus waarom zou die techniek niet werken voor bijvoorbeeld huisartsen? Mensen vertrouwen dit soort techniek al met financiële transacties. De stap naar het delen van medische informatie, en de garantie dat die veilig behandeld wordt, is dan niet zo groot. Dat kan een doorbraak betekenen voor zorgaanbieders. Als digitale tool naast het fysieke werk dat de relatief eenvoudige vragen alvast afvangt. Zodat de huisarts de tijd beter kan besteden. Ook hier speelt weerstand: men vreest dat dit de zorg koud en kil maakt. Volgens hen willen de patiënten dat niet. Maar dat is maar zeer de vraag. De patiënt wordt vaak als excuus gebruikt om zelf niet te veranderen. Uit onderzoek blijkt dat als patiënten dit perspectief voorgeschoteld krijgen, negentig procent daar positief tegenover staat. In een tijd waarin je gewend bent om alles met je mobiel te regelen, is dat ook niet zo raar. Het is wel vreemd als je bij de huisarts zit en merkt dat het niet lukt om digitaal informatie te krijgen van een ziekenhuis.”

Investeer in preventie

“Tachtig procent van de ziektelast die door de poorten van het ziekenhuis komt, is het gevolg van een ongezonde leefstijl. Van de honderd miljard die we besteden, gaat negenennegentig miljard naar curatie. Minder dan een miljard wordt besteed aan preventie. We hebben geen gezondheidszorgsysteem maar een ziekenzorgsysteem, dat aan symptoombestrijding doet. Je moet natuurlijk niet gek staan te kijken als kinderen op jonge leeftijd overgewicht krijgen, dat ze dan later diabetes ontwikkelen en een hele dure klant voor de samenleving worden. En overigens ook vaak een kwalitatief suboptimaal leven leiden. Wij geloven dat het ziekenzorgsysteem moet ontwikkelen naar gezondheid. Met voorlichting en met voeding. Daar moeten ook voedingsproducenten en retailers aan meewerken. We hebben bij de Wageningen Universiteit en de UMC’s geweldig veel kennis over voeding en gezondheid. Als je dit soort systemen door samenwerking in de fundamenten verandert, kun je ongelooflijk veel zorgkosten vermijden. Dat kost veel tijd, maar als je je op de goede voorbeelden richt, is er voldoende reden om optimistisch te zijn.”

Over de preventieve kracht van gezonde voeding op onze nationale gezondheid schreef Michel van Schaik samen met Irene Mommers het boek ‘Goed gevoed’.

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Roche en valt niet onder de verantwoordelijkheid van de redactie van RTL Z.