story • De nieuwe financieel specialisten

Alle 4 artikelen
Artikel 4 van 4 • Opinie

'Rutte is een zure man met weinig vertrouwen in de markt'

Frederieke Hegger • 05 december 2017 06:09 @frederiekeh

'Rutte is een zure man met weinig vertrouwen in de markt'

Als we de dramatische schade van klimaatverandering willen beperken, moeten we het bedrijfsleven nu strenge regels op gaan leggen, vindt Tweede Kamerlid voor de Partij voor de Dieren Lammert van Raan. "Niet om ondernemertje te pesten, maar uit welbegrepen eigenbelang."

RTLZ spreekt de komende weken met de (nieuwe) financieel specialisten van Tweede Kamerfracties over hun ambities. Lammert van Raan is de vierde. Eerder spraken we met Bart Snels, Henk Nijboer en Renske Leijten

Op de werkkamer van Lammert van Raan (55) hangen twee kleine posters. Op de ene staat een bekend gezegde: "Erst komt das fressen, dan die moral." Op de ander: "Das Fressen ist die moral."

De eerste poster is onzin, vindt Van Raan. "Je moet eerst eten hebben en dan pas kun je nadenken over het goede? Dat is bullshit. Het is het excuus om alles tegen te houden. Das Fressen ist die moral. Er is geen reden om niet goed te zijn."

Dierengeluiden

Anders denken dan 'de mainstream'. Dat past bij Lammert van Raan en de partij waar hij voor in de Tweede Kamer zit: de Partij voor de Dieren. De eerste jaren nadat de partij werd opgericht, in 2002, waren er weinig mensen die de club serieus namen. En zelfs jaren later, toen Van Raan bij een Waterschap actief werd voor de PvdD, staken andere politici nog altijd de draak met de nieuwkomer. "Er waren partijen die dierengeluiden maakten."

Kinderachtige pesterijtjes of niet, die outsiderrol past Van Raan wel. Al eerder had de politicus de neiging om andere beslissingen te nemen dan zijn omgeving. Hij komt uit een VVD-gezin, waar elke dag de Telegraaf op tafel lag, maar koos zelf voor een heel andere politieke stroming.

Harde les

En als economieleraar op een middelbare school probeerde hij de leerlingen vooral nieuwe economische modellen bij te brengen. Want 'het economieonderwijs in Nederland is mega-suf'.

Voor de klas leerde hij gelijk een harde les. "In het begin maakte ik natuurlijk een fout. Ik zei: 'Jongens, wat er in die boeken staat, is eigenlijk onzin'. Vanuit de gedachte dat die leerlingen dan uit enthousiasme zouden vragen: 'Meester, vertel me dan hoe het wel zit!'. Maar dat deden ze natuurlijk niet. Zij dachten: 'nou als het onzin is hoef ik het toch niet te leren'. Ik heb wel een cohort verpest daarmee."

Naam vormt drempel

Van Raan ontdekte: je moet eerst een band opbouwen met leerlingen, voordat ze jou en je visie vertrouwen. De Partij voor de Dieren lijkt een vergelijkbaar proces te doorlopen met haar kiezers. De naam vormt een drempel, maar wie eenmaal het gedachtegoed 'snapt', pakt niet zo snel zijn biezen, stelt hij.

"Wij krijgen wel veel 'tips', zo noem ik ze maar altijd, over een naamsverandering." Eerder pleitte onder meer journalist Rob Wijnberg voor een omschakeling naar de naam 'Partij voor de Duurzaamheid'. Van Raan: "Maar de huidige naam is juist een trigger, die schuurt, roept emotie op. Dat moet je hebben als actiepartij."

Niet regeren

Het nadeel van een actiepartij: die zal waarschijnlijk nooit gaan regeren. "Klopt. Maar dat gaat uit van de veronderstelling dat de enige manier van invloed uitoefenen regeren is."

De Partij voor de Dieren is 'een invloedspartij en geen machtspartij', zegt van Raan. "Sommige mensen zeggen: dat is het makkelijkste wat er is. Maar ik kan echt vanuit mijn tenen roepen: dat is het moeilijkste wat er is. Je hebt geen machtsmiddel, je hebt alleen maar de kracht van je ideeën."

Met die ideeën willen Van Raan en zijn collega's met name het gesprek veranderen, ook over economie. "Jaren geleden moest je iets als circulaire economie echt nog uitleggen." Nu snapt iedereen wat je daarmee bedoelt. "Ik zou niet zeggen dat het door ons komt, maar mede doordat wij in die avant garde zitten, breng je die ideeën wel in."

Boom als rechtspersoon

Staat een onderwerp op de agenda, of wordt het mainstream, dan trekt de partij weer verder. "Dus we hebben het nu over zaken als ecocide en over de vraag of een boom een rechtspersoon moet worden. Dan zegt iedereen weer: ben je wel helemaal besodemieterd?" 

Van Raan, van huis uit bedrijfskundige, wil zich in de Kamer met name inzetten voor de vergroening van het belastingsysteem en een andere verdeling van arbeid en kapitaal. Daarvoor zijn strengere regels nodig voor het bedrijfsleven, stelt hij. "Het is intrinsiek niet in het belang van bedrijven om te veranderen. De korte termijn is altijd belangrijker dan de lange termijn."

Witte zwanen

Is dat niet wat somber? Er zijn genoeg bedrijven wél bezig met verduurzaming. "Er zijn witte zwanen, dat is absoluut zo. Maar dat is niet de trend. Dan zou het namelijk langzaam beter gaan met de ecoystemen en met de verdeling van kapitaal en arbeid. Maar dat is niet zo. Bestuurders zitten gevangen in een systeem." Ze zijn constant bezig met het volgende kwartaal dat eraan zit te komen, in plaats van volgende generaties, zegt Van Raan.  

"Daar waar een kwetsbaar belang niet overgelaten kan worden aan de markt, moet dat belang ergens anders behartigd worden: de politiek. Dat betekent niet: heel veel regeltjes, maar eerder de regulering veranderen." Zoals het zwaarder belasten van grootverbruikers van fossiele energie. "Niet om ondernemertje te pesten. Maar uit welbegrepen eigenbelang."

Klimaatverandering

Die strengere regels zijn hard nodig, vindt Van Raan. De ernst van klimaatverandering wordt zwaar onderschat. "De meeste mensen denken: het wordt even lastig. We moeten even een aantal dingetjes doen. En daarna komt het weer goed." Maar zo is het niet, zegt de politicus.

Maar schrikt dat soort alarmisme en pessimisme kiezers ook niet af? Van Raan vindt zijn partij helemaal niet pessimistisch. Juist Rutte, die wordt gezien als optimist, is de sombere factor in dit verhaal.  

'Niet zo zeuren' 

"Rutte is hier de zure man. Als je aangeeft 'dit moet er gebeuren', dan zegt hij: je moet niet zo zeuren. Het is een ontzettend zure man die weinig vertrouwen heeft in het innovatief vermogen van de markt."

De baas van Unilever laat zien wat je wél kan doen als bestuurder. "Polman doet wat hij doet ondanks de regels. Wij willen de samenleving zo inrichten dat bedrijven dat gaan doen dankzij de regels."

Bron • RTL Z