Opinie

De dreiging van de bureaucratieboemerang

15 november 2017 14:52

De dreiging van de bureaucratieboemerang
Jeugdzorg Beeld © ANP

Net nu gemeenten hard bezig zijn om van de lokale bureaucratie af te komen, dreigen de extra regels en controlesystemen weer terug te komen, schrijven Sophie Albers en Harry Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden.

Een fictief voorbeeld: Rian werkt in een sociaal wijkteam in een middelgrote gemeente. Ze is al twee jaar bezig om ervoor te zorgen dat buurtbewoners hulp krijgen op gebied van jeugd, werk en zorg. Rian en haar team zijn er om, samen met burgers, de zorg beter en goedkoper te maken.

En er is nog een ander doel: minder bureaucratie en hokjesdenken bij lokale hulp. Tot een half jaar geleden mocht ze daarvoor zelf plannen schrijven, naar eigen inzicht zorg inzetten en doen wat nodig was. Het team kreeg de ruimte om te leren wat goed werkt en wat niet.

Maar nu is er ineens een financieel tekort bij de gemeente en moet ze elke vorm van hulp die ze wil toekennen laten controleren door twee collega’s. Bovendien moet Rian verantwoorden hoe kostenbesparend ze werkt door van alle individuele plannen die ze maakt de kosten en baten in kaart te brengen.

En van ruimte voor innovatieve out of the box oplossingen is al helemaal geen sprake meer. De bureaucratie is terug. Rian begint zich ernstige zorgen te maken.

Rian is verre van de enige, ondervinden wij in verschillende wijken. Gemeenten hebben te kampen met financiële tekorten en dat dreigt zijn weerslag te hebben op de dagelijkse werkzaamheden voor de Rian'en van Nederland. De bureaucratieboemerang is onderweg naar de plek waar hij net weg was.

Dat zit zo.

Nederland maakt zich al jaren druk om de zorgkosten. Sinds 2000 zijn die verdubbeld en de kosten blijven stijgen. De overheid probeert deze kostenpost daarom op verschillende manieren in bedwang te houden. Eén van de grote ingrepen is de verplaatsing van zorgtaken, die eerder landelijk geregeld waren, naar de gemeente.

Sinds 2015 zijn gemeenten bijvoorbeeld aanzet om de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet op Maatschappelijke Ondersteuning uit te voeren. Gemeenten zouden in staat moeten zijn om deze wetten dicht bij de burger minder bureaucratisch, minder verkokerd, efficiënter en dus goedkoper uit te voeren. Maar dat idee staat nu onder druk. Want steeds meer gemeenten melden aanzienlijke tekorten, juist op deze nieuwe taken. Eindhoven heeft bijvoorbeeld een tekort van 40 miljoen euro, Venlo heeft een tekort van 33 miljoen.

Waar komen die tekorten vandaan? Kunnen de gemeenten het toch niet goedkoper en beter dan het rijk? Sommige beleidsmakers wijzen op te zware bezuinigingen vanuit Den Haag of op een verkeerde rekensystematiek op één van de ministeries. Anderen wijzen op naweeën van de crisis of het gebrek aan succesvolle preventieve interventies.

Het eerlijke antwoord is: we weten het simpelweg nog niet. Daar zijn nog onvoldoende wetenschappelijke gegevens voor beschikbaar. En dat is niet zo gek. Feitelijk zijn gemeenten de verzorgingsstaat van de toekomst aan het uitvinden: kleinschalig en lokaal, maar zonder handboek. Daar is tijd en speelruimte voor nodig. Maar juist die ruimte lijkt langzaam te verdwijnen. Zonder te weten waar de tekorten vandaan komen, wordt bij Rian en haar collega's al ingegrepen om de kosten te beteugelen.

En dan hoef je niet lang te wachten voordat de bureaucratieboemerang weer keihard toeslaat, waar hij net vertrokken was.

Sophie Albers en Harry Kruiter zijn actieonderzoekers bij het Instituut voor Publieke Waarden

Bron • RTL Z