We zien dat je waarschijnlijk onze advertenties blokkeert. RTLZ.nl heeft de inkomsten uit advertenties nodig om goede, onafhankelijke verhalen te blijven maken. Ook kan het zijn dat door het gebruik van een adblocker bepaalde functies op de website niet goed werken. Maak je een uitzondering voor onze pagina's? Voor meer informatie, klik hier.
René Lukassen_goed.png

René Lukassen

René Lukassen is financieel economisch journalist voor RTL Nieuws en RTL Z.

Opinie

De duivel werkt op Financiën

Als de duivel op een ministerie zou werken, dan zou dat op Financiën zijn. Nooit eerder kwam ik ambtenaren tegen die zo kwaadwaardig omgaan met informatieverzoeken.

Wie in Den Haag vragen stelt, krijgt regelmatig geen antwoord. Beter is: je krijgt wel antwoord, maar niet op de vraag die je hebt gesteld. Menig collega loopt daar tegenaan. En ja: het overkomt ook mij vaker dan me lief is.

Het meest recente voorbeeld vinden jullie hieronder. Ik ben erg benieuwd hoe jullie dit geval beoordelen.

Op 23 januari 2014 stuurde minister Dijsselbloem een rapport naar de kamer over de nationalisatie van SNS Reaal. De centrale onderzoeksvraag die moest worden beantwoord was of toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van Financiën 'tijdig en toereikend' hadden gehandeld ten aanzien van SNS Reaal.

Hadden er mensen zitten slapen toen de bankverzekeraar branchevreemde overnames deed? Werd er voldoende opgelet in de jaren erna? Of was het falen van SNS Reaal te wijten aan fouten van het bestuur, en de toezichthouder en Financiën dus niet aan te wrijven? Het leidde tot een lijvig rapport.

De onderzoekers spraken met alle hoofdrolspelers. Maar die spraken zelf verder niet in het openbaar. Vandaar dat ik in januari van dit jaar een beroep deed op de Wet openbaarheid van bestuur (wob), en bij Financiën onder meer de gespreksverslagen opvroeg die zich zouden moeten bevinden in het archief van de onderzoekscommissie.

Veel te laat – daar maak ik al niet eens meer een punt van – kreeg ik eind mei een antwoord, met daarin deze opmerkelijke zin: "Overigens beschik ik niet over de gespreksverslagen van het bestuur (van SNS Reaal) en de medewerkers van de toezichthouders." 

Dat klonk mij vreemd in de oren. Ik wist dat het hele archief van de onderzoekscommissie was overgedragen aan het ministerie van Financiën en DNB, dus inclusief de gespreksverslagen. En nu zouden de gespreksverslagen niet bij Financiën zijn?

Ik zocht verder en kwam in documenten die wel waren verstrekt tegen dat de gespreksverslagen misschien bij een notaris waren neergelegd, zodat Financiën er inderdaad niet over kon beschikken. Wat je niet hebt, kun je desgevraagd ook niet verstrekken, nietwaar ? Ik schreef er deze column over

Nu blijkt dat de zaak nog listiger in elkaar steekt. Ja, er is nagedacht over het deponeren van de gespreksverslagen bij een notaris. Maar hier zaten 'nog wat haken en ogen aan' en deponering zou ook 'kosten' met zich meebrengen.

Daarom werd gekozen voor een andere oplossing, zo blijkt uit nieuwe documenten, die ik opvroeg met – wéér – een beroep op de wet openbaarheid van bestuur. Ze zijn voor de fijnproever misschien, maar laten genadeloos zien hoe de onderzoekscommissie, De Nederlandsche Bank en Financiën hebben samengespannen om te voorkomen dat er via de wob toegang zou zijn tot de gespreksverslagen.

Voorbij komen: stallen bij DNB (want dat brengt nog meer hobbels met zich mee, namelijk: de geheimhoudingsplicht van toezichtsvertrouwelijke informatie), neerleggen bij de ondervraagde hoofdpersonen zelf (die vallen immers niet onder de wet openbaarheid van bestuur), rechtstreekse deponering bij het Nationaal Archief (een onmogelijkheid, zo blijkt) en 'gesealde enveloppen' in een 'beveiligde kelder' van Financiën (de optie die het uiteindelijk wordt).

Hoe het dan kan, dat de plaatsvervangend directeur Bestuurlijke en Juridische Zaken van Financiën mij eind mei schrijft dat hij 'overigens niet beschik(t) over de gespreksverslagen'? Tja. Dan moet je weten wat hij bedoelt met 'beschikken'.

Beschikken betekent volgens Van Dale 'beslissen over' of 'gebruikmaken van'. En dat kan de plaatsvervangend directeur BJZ niet. Sterker nog, dat kan zelfs minister Dijsselbloem niet. Er is maar één persoon bij Financiën die toegang heeft tot de verzegelde enveloppen in de beveiligde kelder. En dat is de baas van de plaatsvervanger, de directeur Bestuurlijke en Juridische Zaken zelf. Dit is vastgelegd in een notitie die (per abuis) is voorgelegd en gefiatteerd door Dijsselbloem, de baas van de baas.

Nou richtte ik mijn verzoek begin dit jaar aan het ministerie van Financiën. Dus ik denk: ze hebben zitten liegen. Maar strikt genomen heeft de ambtenaar die mij terugschreef gelijk. Want hijzelf kan géén gebruik maken van de gespreksverslagen. Hij kan er niet over beslissen. Hij kan er niet over beschikken. Dat kan alleen zijn baas.

Tja. Is dat nou liegen, of is het handig formuleren? Ik laat dat oordeel graag aan jullie. Maar dat het kwaadaardig is, daar zijn we het toch wel over eens?

@renelukassen

Meer van René Lukassen

Meer opinie