We zien dat je waarschijnlijk onze advertenties blokkeert. RTLZ.nl heeft de inkomsten uit advertenties nodig om goede, onafhankelijke verhalen te blijven maken. Ook kan het zijn dat door het gebruik van een adblocker bepaalde functies op de website niet goed werken. Maak je een uitzondering voor onze pagina's? Voor meer informatie, klik hier.
marieke.png

Marieke Blom

@Mariekeconomie

Marieke Blom is hoofdeconoom bij ING.

Opinie

U en ik en de verliezers

Zo begint het meestal: het gaat goed, met u. Met mij trouwens ook. We komen elkaar tegen, bij een borrel of walking dinner bijvoorbeeld. U bent ondernemer of heeft een interessante positie in een mooi bedrijf. We gaan een gesprek aan. We kennen elkaar nog niet en gaan op zoek naar common ground. Steeds vaker komt ons gesprek dan op populisme. Er is immers altijd wel een stembusgang te bespreken.

We beginnen over wat we verwachten, wat de polls doen of deden en natuurlijk de wel of niet onverwachte uitslagen. We gaan op zoek naar oorzaken. En vaak begint u er dan over: de verliezers. U noemt de fabrieken op de Amerikaanse rustbelt, die verdwenen en velen zonder werk achter lieten.

We hebben het over globalisering. En u brengt in: ja, maar het ligt ook aan robotisering en automatisering. Daardoor gaan ook heel veel mensen hun baan kwijtraken. U kijkt me betekenisvol aan, dat zie je in jouw sector toch ook, zegt u. En ik vind dat u in de afgelopen jaren veranderd bent. Want u zegt de laatste tijd steeds vaker: met die tweedeling gaat het niet de goede kant op, en u kijkt bezorgd. We hebben een gesprek over verliezers.

Het is anders dan een jaar geleden. Oog voor de sociaal-economische verliezers is bon ton geworden. En dat begon in de aanloop naar de brexit.

En laten we eerlijk zijn, het is natuurlijk ook waar dat wij het hier over hebben omdat we ietwat nerveus worden van al die kiezers, die de macht kunnen geven aan politici, die in onze ogen slechts één doel voor ogen hebben: dat systeem wat ons – u en mij - vooruitgang brengt zand in de wielen strooien. Ook wij hebben ons eigenbelang wel begrepen.

Maar dat maakt onze social talk nog niet asociaal, toch?

We hebben nog wel een klein analysepuntje. We zijn het nog niet helemaal eens over de kern van het probleem, laat staan de oorzaken of oplossingen. Er circuleren nogal wat verhalen over wat er precies mis is voor die verliezers. Is het de ongelijkheid, de onzekerheid, het gebrek aan vooruitgang of juist aan opwaartse sociale mobiliteit? Of toch misschien de gezondheidsverschillen, of dat we elkaar niet meer tegenkomen. Zijn het gewoon de witte mannen van middelbare leeftijd die balen dat vrouwen of zwarten of homo's ook hun positie opeisen?  

Wat is nou hét sociaal-economische probleem dat mensen dwars zit? Ik hoorde onlangs dat het voor Trump-stemmers toch gezondheid zou zijn: vooral in staten met veel mensen die met hun gezondheid kwakkelen is veel op hem gestemd. Maar zou dat hier ook de verklaring kunnen zijn, terwijl we hier al heel lang goede gezondheidszorg voor iedereen hebben?

Als het probleem sociaal-economisch is, waarom is er dan geen enkele linkse partij onder de vier grootste partijen in Nederland?

Zien we dan misschien een verband dat er niet is? Want als de economische ontwikkeling overal anders is, waarom denken we dan dat de economie overal hetzelfde fenomeen – het populisme – kunnen verklaren? Heb ik als econoom wel iets te zoeken op dit onderwerp eigenlijk? 

Laat ik, dat kan nog net als econoom, in elk geval de 'aanbodzijde' van het politieke spectrum even aantippen. Want we kijken veel naar de 'vraag' van de kiezer, maar het aanbod van politici is ook anders. Het is voor hen steeds makkelijker om direct contact te leggen met de massa. Ze kunnen dat vrijwel in hun eentje doen, het zorgvuldig opbouwen van of opklimmen in een partij kunnen ze omzeilen. Voor een deel door sociale media, maar ook omdat de traditionele media in hun stevige concurrentiestrijd ook dol is op uitgesproken en afwijkende geluiden: die trekken de kijkers en lezers. Veel minder dan vroeger worden politici gedempt door gestaalde partijkaders.

We hebben meer vragen dan antwoorden. Laten we dit de populisten en hun kiezers nageven: ze dwingen ons, op onze feestjes, om analyses te maken. Probleem, oorzaak, oplossing. Ons gesprek over de verliezers is er, en het is nog maar net begonnen.

Meer van Marieke Blom

Meer opinie