We zien dat je waarschijnlijk onze advertenties blokkeert. RTLZ.nl heeft de inkomsten uit advertenties nodig om goede, onafhankelijke verhalen te blijven maken. Ook kan het zijn dat door het gebruik van een adblocker bepaalde functies op de website niet goed werken. Maak je een uitzondering voor onze pagina's? Voor meer informatie, klik hier.
marieke.png

Marieke Blom

@Mariekeconomie

Marieke Blom is hoofdeconoom bij ING.

Opinie

Rare jongens, die Amerikanen

Rare jongens, die Amerikanen. Zonder een nagel om aan hun kont te krabben, vallen ze toch voor een steenrijke, belastingontwijkende presidentskandidaat. Gebiologeerd kijk ik naar tv-programma’s over gewone Amerikanen en de verkiezingen. En wat hou ik dan van tv, want ik geloof dit allemaal pas als ik het zie. Berooide mensen die dromen van een great America met een miljardair als president die hen vooruit gaat helpen.

Als econoom - kijkend naar cijfertjes dan - roept de Verenigde Staten toch altijd een soort bewondering bij mij op. Een land dat zo rijk en zo machtig is. Veruit het hoogste BBP per hoofd van de bevolking van de hele wereld. Altijd een stap vooruit als het gaat om vooruitstrevend economisch beleid: vleugje begrotingsbeleid hier, geldkraan open daar, en hup, ze weten weer te groeien.

In zoveel opzichten is de Amerikaanse economie de tegenhanger van de Nederlandse: zij al decennialang rijk én netto importeur, wij rijk geworden als exporteur. Zij dus netto schuldenaar. Baart dat de massa zorgen? Wel nee, Trump zegt zelfs ronduit 'I love debt' en is van plan die veel verder te laten oplopen. Wij - als netto exporteur - zijn netto spaarders. Hoe minder schuld, hoe beter, vinden we. Hier: ophef over het einde van de basisbeurs. Daar: tienduizenden dollars voor een jaartje goed onderwijs. Tot slot: zij een arbeidsmarkt zonder enige zekerheid, wij boos over het afbrokkelen van het vaste contract. Een groter contrast kun je in economisch opzicht bijna niet vinden.

Maar mijn grootste fascinatie - van het type dat je ook kunt hebben voor een best wel vieze puist - is de Amerikaanse economische ongelijkheid. Die de afgelopen jaren alleen maar verder is toegenomen. Onder de oppervlakte van de Amerikaanse BBP groei zitten twee werelden. Flinke vooruitgang bij de hogere inkomens, maar een inkomensdaling bij de laagste inkomens.

Even voor een gevoel bij de orde van grootte: de rijkste 20 procent huishoudens in de VS heeft gemiddeld een bruto huishoudinkomen van bijna 200.000 dollar. Voor de rijkste 20 procent van de huishoudens in Nederland is dat bijna 150.000 dollar. Hun rijken hebben dus bruto ongeveer een derde meer inkomen per huishouden. Netto is het verschil natuurlijk veel groter: u weet hoe weinig belasting de Amerikaanse veelverdieners betalen.

Maar dan de armste 20 procent. Die heeft in Nederland juist ongeveer een kwart méér bruto inkomen dan de armste groepen in de VS.

Is ongelijkheid eigenlijk heel erg? Ja, vindt 47 procent van de Amerikanen. Maar de andere 53 procent dus niet. In Europa is de zorg over ongelijkheid veel groter: zo’n 59 procent noemt dat heel erg. En in Nederland leggen we nog sterker de nadruk op ongelijkheid. Wij vroegen aan Nederlanders wat ze meer zorgen baart: de toenemende inkomensongelijkheid of het gebrek aan inkomensgroei. Dan kiest 64 procent voor de toenemende ongelijkheid. De ongelijkheid is in de VS dus veel groter, maar de zorg erover is veel kleiner dan hier.

Voor economische groei heeft die ongelijkheid ook voordelen. Dat noemen vooral Nederlanders met een echte ondernemersgeest. Wie meer geld heeft dan hij nodig heeft, durft ook nog wel eens een risico te nemen. Denk aan de startupmentaliteit in de Silicon Valley. En aan die mentaliteit - maar ook aan de middelen daarvoor - ontbreekt het vaak in Nederland. Het is hier moeilijker om aan risicodragend kapitaal te komen voor mensen die willen pionieren. Niet fijn voor onze startupscene.

Bovendien: risico lopen heeft natuurlijk meer zin als de kans op een hoog rendement - een veel hoger netto inkomen - groter is. En meer mensen die risico durven lopen, dat is natuurlijk wel gunstig voor de groei.

Een ander voordeel van ongelijkheid: mensen slaan ervan aan het knokken. De onvermoeibare Amerikanen op tv zeggen 'ik zal ervoor moeten zorgen dat ik een baan krijg' en 'ik moet dit zelf oplossen'. En als ik dan zap naar een programma over arme Nederlanders, leggen die uit hoe ze slachtoffer werden van het systeem. Dat anderen hun problemen niet goed oplossen. Het systeem maakt de mentaliteit: die Amerikanen kunnen niets anders dan zelf aan de bak gaan. Op jezelf vertrouwen is de norm, al is het uit bittere noodzaak.

Die Amerikanen, die ongelijkheid niet zo’n probleem vinden, worden dus bevestigd door de omvang van de Amerikaanse economie. Ongelijkheid accepteren is een norm die je inderdaad gemiddeld wel rijker maakt. De rijksten zelfs veel rijker. Maar het is ook een norm die overduidelijk niet werkt voor de armsten.

Toch vallen juist die arme Amerikanen voor Trumps oplossing: belasting verlagen voor iedereen. Dus ook voor de rijken. Amerikanen zien dat als een oplossing die werkt. Immers, het gaat hen er niet in de eerste plaats om de ongelijkheid op te lossen. Voor ons, met een andere set aan waarden, is zoiets moeilijk te begrijpen. Wij zien belasting en 'het systeem' als een manier om iets te doen aan de problemen van de armen.

Volgens mij tonen de inkomenscijfers van onze armste groepen aan, dat onze economische druïden kruidendrankjes maken die werken - althans voor die armste groepen. Toch willen veel arme Amerikanen niet méér van het systeem (lees: belasting betalen), maar minder. Dat systeem immers, vinden ook de armen, pakt je je rijkdom af. Dus je mag best belasting ontwijken, ook als je steenrijk bent. Met zoiets rationeels als cijfers, over het effect van onze kruidendrankjes, hoef je er natuurlijk niet aan te komen. Die werken misschien als je, zoals wij, gelijker wilt worden. Maar niet als je, zoals zij, rijk wilt worden.

Het blijven rare jongens, die Amerikanen. Maar dat zeggen zij van ons natuurlijk ook.  

Meer van Marieke Blom

Meer opinie