marieke.png

Marieke Blom

@Mariekeconomie

Marieke Blom is hoofdeconoom bij ING.

Opinie

Alweer een regeerakkoord dat de normale Nederlander niet dient?

De gewone, normale Nederlander staat deze dagen centraal in het politiek-economisch denken. Hij voelt het herstel van de crisis nog onvoldoende en zijn vertrouwen moet hersteld worden. Alles wordt ervoor in het werk gesteld.

Die gewone, normale Nederlander denkt er intussen het zijne van. Dat maak ik tenminste op uit de antwoorden op onze Vraag van Vandaag. We vroegen consumenten wat ze denken dat het regeerakkoord economisch voor ze betekent.

Meer dan de helft (56 procent) verwacht dat het regeerakkoord negatief uitpakt voor hun eigen portemonnee. Slechts veertien procent verwacht er voordeel bij te hebben. De rest verwacht geen effect.

Ik kan die inschatting niet rijmen met de cijfers. De coalitie heeft toch echt een lastenverlaging voor huishoudens in petto. Veruit de meeste huishoudens gaan er de komende jaren op vooruit, slechts een handvol zal erop achteruit gaan. De schatkist wordt wel degelijk ingezet om het de gewone, normale Nederlander naar de zin te maken.

Achter zijn perceptie zitten twee geluiden. Allereerst de oppositie, met het thema 'niet eerlijk'. Die benadrukt de pijn van losse maatregelen die voor specifieke achterbannen minder gunstig uitpakken (BTW-verhoging, aflosboete).

Ze maken duidelijk dat er door het schrappen van de dividendbelasting minder overblijft voor de gewone, normale Nederlander. Ze vechten de verdeling van de lastenverlichting aan. En 56 procent van de mensen hoort dan kennelijk: 'Ik ben de pineut'.

Het tweede geluid komt van deskundigen, met het thema 'te weinig'. Die concluderen op vele terreinen: de impact van het regeerakkoord valt tegen. Wat betreft de lasten is bewijs A: de belastingen blijven te ingewikkeld, de marginale druk vaak erg hoog.

Bewijs B betreft de 'goocheltruc' of een 'sigaar uit eigen doos': Er zat al een hele trage lastenverlaging in het vat, die in decennia tot een piek zou komen. Die wordt 'slechts' versneld. Structureel komt de belastingbetaler per jaar ongeveer gelijk uit als zonder het regeerakkoord. En daarmee werd de belastingverlaging afgedaan als (te) weinig.

Gek oordeel, vind ik. Stel, je baas heeft zich voorgenomen je ieder jaar 0,1 procent loonsverhoging te geven, de komende 25 jaar. Op een dag vertelt hij dat die loonsverhoging per direct in zijn geheel ingaat: je krijgt er 2,5 procent bij.

Wat zeg je dan? 'Nee bedankt baas, da's een sigaar uit eigen doos?' Of reken je snel uit dat je de komende 25 jaar twee keer zoveel loonsverhoging krijgt?

Vers van de deskundige pers is bewijs C, een spiegelbeeld van bewijs B: De eerstkomende jaren zaten er nog lastenverzwaringen in het vat. De belastingen gaan weliswaar fors omlaag ten opzichte van de plannen, maar netto resteert een lastenverhoging. Ook dat klinkt niet erg royaal, al gaat het om miljardenmaatregelen.

Maar met al dit deskundige geluid verwacht dus dertig procent van de gewone, normale Nederlanders dat het regeerakkoord geen verschil maakt voor zijn portemonnee.

Het patroon rond de lasten kan zich herhalen bij iedere hervorming: de oppositie vindt het niet eerlijk, de deskundigen vinden het niet genoeg. Terwijl het kabinet nu juist van alles wel iets wil hervormen: niet alleen de belastingen, maar ook Europa, de arbeidsmarkt, wonen, scholing, pensioen en klimaat zullen aangepakt worden.

De bedoeling mag zijn de gewone, normale Nederlander meer vertrouwen te geven, maar je hoort hem denken: 'Alweer een regeerakkoord dat mijn portemonnee niet dient'. Het is een interessante keuze: ambitie als antwoord op achterdocht.

Het vertrouwen van de gewone, normale Nederlander zou ook in de toekomst nog wel eens wat aandacht kunnen behoeven.  

** Naschrift (toegevoegd op 9 november) **

Hierboven schrijf ik bij 'bewijs B' dat ik het een gek oordeel vind. Ik doelde daarbij alleen op de 'sigaar uit eigen doos', niet op de 'goocheltruc'. Die legt juist uit dat de belasting gedurende lange tijd écht lager is door het regeerakkoord, en betitelt de lastenverlaging niet als (te) weinig. Dat beeld wil ik hierbij rechtzetten. Ik sleepte de 'goocheltruc' erbij, omdat die de lagere belastingen wel nuanceert tot een 'tijdelijke' extra lastenverlaging. Ook bij DWDD en in Elsevier kreeg dit aspect aandacht. Die nuance is weliswaar terecht, maar 'tijdelijk' betekent hier gedurende ruim twintig jaar, en de eerste jaren is het verschil juist groot. De beeldvorming bij de 'gewone, normale Nederlander' kan zijn dat de totale impact klein is, en om zijn indruk gaat het me.

Daarnaast vroegen meerdere mensen me wat ik met die laatste twee zinnen bedoelde. Wel: het regeerakkoord toont ambitie met veel, vrij kleine, hervormingen. Alle knoppen draaien een beetje in de volgens deskundigen goede richting. De intentie is het zo voor normale mensen beter te maken, maar er hoort ook altijd wat pijn en onrust bij. Elk van die hervormingen is daarom vatbaar voor de stempels ‘niet eerlijk’ en ‘te weinig’. Door de ambitie het overal een stapje beter te maken, kan juist de indruk ontstaan dat het nergens goed gaat. Mijn inschatting: die ambitie is goed bedoeld, maar werkt niet als antwoord op de achterdocht.

Meer van Marieke Blom

Meer opinie