Profiel.png

Lars Duursma

@LarsDuursma

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht CEO’s en geeft lezingen door heel Europa op het gebied van framing, storytelling en overtuigingskracht.

Opinie

De leugenachtige boodschap van Henk Krol

Briesend stond hij dinsdag voor alle televisiecamera's. Henk Krol was méér dan boos: hij was woest! Dit is een anti-ouderenkabinet, foeterde hij: het inkomen van ouderen zou straks liefst veertig (!) procent achterblijven bij dat van werkenden.

Het was een amusant stukje amateurtoneel, dat zeker. Maar inhoudelijk klopte er weinig van.

Al meer dan een jaar tovert Henk Krol voortdurend een specifieke grafiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit z'n binnenzak. Hij deed het bij de Algemene Politieke Beschouwingen van 2016 – toen was hij ook al zo boos – en hij deed het in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 bij werkelijk ieder televisieoptreden.

Op de grafiek zie je de koopkrachtontwikkeling van werkenden en gepensioneerden tussen 2000 en 2014. En inderdaad: de koopkracht van gepensioneerden blijft fors achter. Beschamend en schandelijk, zegt Krol. Maar wat zegt die grafiek nu eigenlijk?

Ik vroeg het vorig jaar aan de hoofdeconoom van het CBS. Die corrigeerde direct het beeld dat Krol steeds verkondigt in de media: het inkomen van gepensioneerden blijft absoluut niet achter bij dat van werkenden.

Maar hoe zit dat dan met de favoriete grafiek van Henk Krol? De verklaring is verrassend simpel. Iemand die 20 was in het jaar 2000, zal 14 jaar later een stuk meer verdienen. Datzelfde geldt voor iemand die destijds 30 of 40 was. We verdienen gemiddeld genomen nu eenmaal meer in de loop van onze carrière.

Zie hier het cruciale verschil tussen werkenden en gepensioneerden: iemand die in het jaar 2000 al met pensioen was, zal veertien jaar later niet ineens carrière maken! En tenzij 50PLUS een algeheel verbod bepleit op loonsverhoging of eist dat iedere gepensioneerde hetzelfde inkomen krijgt als een starter op de arbeidsmarkt, zal dit verschil altijd blijven bestaan.

Het opvoeren van deze grafiek als ultiem bewijs dat gepensioneerden een groot onrecht wordt aangedaan, is zwaar misleidend en zelfs leugenachtig. In debatcentrum De Balie kreeg de fractievoorzitter van 50PLUS er vorig jaar de Propagandaprijs voor.

En toch blijft Krol de grafiek gebruiken. Ook dinsdag weer. Met deze keer een kleine aanpassing. Want als je in plaats van 2014 nu 2021 als einddatum neemt, blijkt het verschil in gemiddelde koopkrachtontwikkeling zelfs op te lopen tot bijna veertig procent.

Nu kun je zeggen: misschien was Henk Krol vorige week al vergeten dat hij het afgelopen jaar al meerdere malen is gecorrigeerd. Of misschien speelt hier mee dat hij niet zo goed is met cijfers. In 2013 trad hij af als Kamerlid toen bekend werd dat hij als hoofdredacteur van de Gay Krant jarenlang betaling van pensioenpremies voor zijn personeel had ontdoken.

Krol gaf destijds z'n secretaresse de schuld en vertelde dat hij zelf niets begreep van de administratie: "Ik ben een strijder in hart en nieren, geen boekhouder." Kun je van zo iemand verwachten dat hij ingewikkelde koopkrachtberekeningen wél begrijpt?

Dat mag echter geen excuus zijn voor politiek verslaggevers.

Van een journalist mag je verwachten dat hij of zij cijfers en feiten checkt alvorens deze door te geven. En dat hij of zij in de onoverzichtelijke wirwar van politieke spin en doelbewuste misleiding duidelijk maakt hoe het werkelijk zit.

Dat lukte niet zo best in dit fragment van de NOS. In reactie op de misleiding van Krol kwam de verslaggever niet verder dan een verbaasde vraag: "Veertig procent, dat kan toch niet?" Toen de politicus vervolgens een verfrommeld A4'tje liet zien, bleef elke kritische vervolgvraag uit. Ook op NOS.nl werden de misleidende uitspraken van Krol niet voorzien van een kanttekening of correctie.

De politicus kreeg bij radioprogramma Spijkers met Koppen zelfs tien minuten om zonder enig weerwoord zijn leugenachtige boodschap te verkondigen. Geen enkele redacteur had z'n huiswerk gedaan, zo bleek. De enige kritische vraag van de presentatoren – "Zijn uw cijfers doorgerekend door het CPB?" – miste het belangrijkste punt volledig: het gaat hier immers niet om de deugdelijkheid van de cijfers maar de bedrieglijke interpretatie ervan.

Bij RTL Late Night beperkte politiek commentator Frits Wester zich tot het herhalen van de misleiding, zonder de kijker te vertellen hoe het echt zit. Zijn verweer, later op twitter: "Ik heb alleen uitgelegd hoe ze bij 50PLUS rekenen."

Maar zat hij daar als doorgeefluik of als journalist? Hij gaf nadien ook eerlijk toe dat hij ter plekke niet andere cijfers had. Maar is het niet zijn taak om die wél te hebben, zeker waar het gaat om zo'n cruciale grafiek, eentje die Krol al meer dan een jaar aanhaalt om de boel te bedonderen?

Waarheidsvinding is een cruciale verantwoordelijkheid van iedere journalist. Want wie ieder standpunt klakkeloos doorgeeft zonder aantoonbare onzin recht te zetten, stimuleert en beloont degene die het hardst liegt.

Henk Krol is niet de eerste liegende politicus, hij is niet de enige en hij zal niet de laatste zijn. Maar hij heeft de waarheid in zijn politieke boodschap inmiddels zover verdund dat zelfs een homeopathisch middel over meer inhoud beschikt.

Het wordt tijd dat journalisten zijn leugenachtige boodschap ontmaskeren. Al was het maar om te voorkomen dat je tegen wil en dank in een schaamteloos propagandafilmpje figureert:

Volg Lars op Twitter of meld je aan voor gratis overtuigtips

Meer van Lars Duursma

Meer opinie