Jos_Heymans_transparant.png

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Opinie

Formeren met GroenLinks, wil de verkenner dat echt?

Anderhalve week na de verkiezingen lijkt de formatie langzaamaan op gang te komen. Komende week start de eerste poging om VVD, CDA, D66 en GroenLinks te verleiden tot kabinetsvorming. De verwachtingen zijn niet hooggespannen. Maar je moet deze combinatie eerst serieus onderzocht hebben voordat je met de ChristenUnie iets soortgelijks probeert.

Meestal zijn de onderlinge meningsverschillen terug te brengen tot een geldkwestie. De één wil meer geld voor dit, de ander voor dat. Bezuinigen of uitgeven. De laatste vijftien jaar ging het nergens anders over, strandden formaties op de (on)haalbaarheid van de begroting. De laatste kabinetsval in 2010 werd veroorzaakt door een onwillige PVV die weigerde extra te bezuinigen.

"Wil GroenLinks meer geld om de inkomensverschillen te verkleinen? Het kan." 

Geld speelt in deze formatie geen rol. Organisaties als het Centraal Planbureau (CPB) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) komen voortdurend met steeds mooiere cijfers. De economie blijft jaarlijks groeien, in ieder geval tot 2021. De werkloosheid daalt jaar op jaar van 6 procent nu, naar uiteindelijk 4,7. Gezinnen krijgen meer en meer te besteden; de staatsschuld neem af. Het kabinet met een begrotingsoverschot, ontvangt zo'n drie miljard meer dan het uitgeeft.

Het lijkt erop dat alle financiële wensen van de verschillende partijen kunnen worden ingewilligd. Daar is geen obstakel waar te nemen. Wil GroenLinks meer geld om de inkomensverschillen te verkleinen? Het kan. Wil het CDA meer geld besteden aan ontwikkelingssamenwerking? Het is beschikbaar. En wil de VVD extra geld uitgeven aan Defensie? Kom maar op, we kunnen het betalen.

"Eerder een mentaliteitskwestie dan een geldkwestie."

Maar deze formatiepoging heeft niet zoveel met geld te maken. Het gaat om totaal verschillende inzichten waar we met dit land naartoe willen. Het gaat om het sluiten van kolencentrales, van stopzetten van gaswinning, de uitstoot van CO2, de opwarming van de aarde, het smelten van de ijskappen; dat is eerder een mentaliteitskwestie dan een geldkwestie.

Grofweg kun je de onderhandelaars in twee groepen splitsen: aan de rechterkant VVD en CDA, aan de linkerkant D66 en GroenLinks. De verschillen zijn groot, dat erkennen alle deelnemers aan de formatie. Bij de VVD, het CDA en GroenLinks krijg je niet de indruk dat zij er veel vertrouwen in hebben dat deze formatie gaat slagen. D66 is nog het meest positief, maar misschien minder realistisch dan de andere partijen.

"Het lijkt erop dat Schippers die tijd gunt aan ChristenUnie en eventueel de SGP als gedoogpartner."

Het is een raadsel waarom verkenner Edith Schippers denkt dat deze formatiepoging zou kunnen lukken. Misschien denkt ze dat ook helemaal niet. Denkt ze dat deze poging eerst serieus moet worden onderzocht, voordat je aan een andere coalitie kan werken. Een coalitie met de ChristenUnie. Maar ook daar zijn grote tegenstellingen en dan vooral op ethisch vlak. De discussie over voltooid leven, abortus, euthanasie, ja zelfs de winkeltijden op zondag komen dan weer ter sprake. Ook hier geen meningsverschillen die met geld zijn te slechten.

In 2010 maakten we iets soortgelijks mee. Toen Mark Rutte aanvankelijk geen deal kon sluiten met CDA en PVV, ging hij over links en startte onderhandelingen met PvdA, D66 en GroenLinks. De achterban van de VVD was woedend: daarom hadden ze niet op de liberalen gestemd. Rutte stelde ze gerust: heb vertrouwen in mij, het komt wel goed. Drie weken later was Paars-plus mislukt en zat Rutte opnieuw met PVV en CDA aan tafel. Het leidde tot het gedoogkabinet.

Tijd kopen, heet dat. Tijd kopen om andere partijen de ruimte te geven om na te denken, intern te overleggen en de gelederen te sluiten om alsnog mee te doen. Het lijkt erop dat Schippers die tijd gunt aan ChristenUnie en eventueel de SGP als gedoogpartner. En anders is er nog altijd de PvdA, die de tijd ook hard nodig heeft om zich te bezinnen op de toekomst.

@JosHeymans

Meer van Jos Heymans

Meer opinie