online foto's 400x300_Jos Heymans 2014.png

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Opinie

De terugval van de PVV

Wekenlang is er geen beweging te zien in de peilingen. Alle partijen staan in zeteltal stevig op hun plek. Heel af en toe komt er een zeteltje bij of gaat er eentje af. De PVV gaat steevast aan kop, de VVD volgt op enige afstand, dan is er een tijdje niets. Daarna komen CDA, D66 en GroenLinks op de derde, vierde en vijfde plek, heel dicht op elkaar. Het kostte RTL bijna het lijsttrekkersdebat; zo klein waren de verschillen.

Maar na langdurige stilstand komen de partijen plotseling in beweging. En niet zo'n klein beetje ook. De PVV verliest deze week bij de Stemming van EenVandaag opeens vijf zetels, bij Kantar (het voormalige TNS NIPO) zelfs acht en bij Maurice de Hond twee. Bij I&O Research keldert Wilders zes zetels, van 26 naar 20, en wordt hij ingehaald door de VVD. Dat is in maanden niet gebeurd. De trend lijkt gezet, hoewel niet te voorspellen is of die zich doorzet tot en met 15 maart. Er zijn nog 30 dagen te gaan en daarin kan een hoop gebeuren.

"Wilders had de wind in de zeilen"

Toch is de terugval van Wilders opvallend; de partij stond bijna twee jaar fier aan kop. Wilders had de wind in de zeilen door de vluchtelingenstroom van Syriërs, Irakezen en Noord-Afrikanen naar Europa, door de opkomst van de extreem gewelddadige terreurorganisatie IS, door het besluit van de Britten om uit de EU te stappen, door de onverwachte verkiezingsoverwinning van Donald Trump, de geliefde presidentskandidaat van Wilders, en door de populariteit van Marine Le Pen, misschien wel de nieuwe president van Frankrijk. Allemaal gebeurtenissen die de PVV in de kaart spelen.

En toch gaat het opeens de verkeerde kant op met de PVV. Wat kan daarvan de oorzaak zijn? Sommige collega's menen dat de PVV geen geld heeft om campagne te voeren, dat Wilders zich noodgedwongen beperkt tot tweets en facebookberichten. Dat zou onvoldoende zijn om de kiezer te bereiken, om die te overtuigen zijn of haar stem op de PVV uit te brengen. Dat Wilders geen goed gevulde campagnekas heeft, is bekend. Dat is zijn eigen keus geweest; geen partijorganisatie, geen leden uit vrees voor een mening, dus geen overheidssubsidie.

"Lang niet elke PVV-stemmer ziet in elke moslim een terrorist."

Toch denk ik dat er iets anders aan de hand is, dat er andere redenen zijn waarom de PVV plotseling kiezers verliest. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat lang niet elke PVV-stemmer het eens is met Wilders' minder-Marokkanen-standpunt, dat lang niet elke PVV-stemmer in elke moslim een terrorist ziet. Uiteindelijk is de kiezer genuanceerder dan Wilders zelf. Zolang er geen verkiezingen in aantocht zijn, is het makkelijk om in een peiling te zeggen dat je Wilders steunt. Hoe dichter de verkiezingen naderen, hoe moeilijker dat wordt.

Veel kiezers steunen de standpunten van Geert Wilders, begrijpen zijn bezorgdheid over de opkomst van het gewelddadig en extremistisch jihadisme en zijn daar zelf ook bang voor, en dat is terecht. Maar om nu elke moslimbuurman te zien als een extremist, als een terrorist, gaat veel mensen te ver. Akkoord, de Koran is een gewelddadig boek. Maar dat is het Oude Testament ook.

Wilders is een boze politicus, vindt de premier waardeloos en leugenachtig, de Tweede Kamer een nepparlement, en zet de rechterlijke macht weg als een groepje D66-ers aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Wilders ondergraaft de democratie, heeft geen eerbied voor de trias politica, de scheiding der machten, waarop ons stelsel rust. Dat dat veel kiezers te ver gaat, mag niemand verbazen, ook Wilders niet.

Meer van Jos Heymans

Meer opinie