online foto's 400x300_Hella Hueck NEW 2014.png

Hella Hueck

@hellahueck

Hella Hueck is freelance journalist en werkt onder meer voor Omroep WNL en RTL Z. 

Opinie

Betutteling moet uit het verdomhoekje!

Elke dag zat ‘ie weer in mijn schooltas toen ik naar school ging: een pakje Tjolk voor bij de lunch. De gele met de aap was mijn favoriet. Dat er in het drankje ongetwijfeld een stuk of  5 suikerklontjes zaten, daar had mijn moeder geen idee van. Je deed als moeder maar wat.  De hoeveelheid suiker stond toen niet eens op die pakjes.

Ik ben daarom heel erg blij dat de overheid ingrijpt en ons op dit vlakt 'betuttelt'.  

De feiten

Nu - 35 jaar later - hebben we veel meer en inzicht in ons suikergebruik en wat ons met dat lichaam doet. Wat feiten op een rij:

We eten zo’n 23 suikerklontjes (103 gram suiker) per dag. Dat is flink boven de norm van 50 gram per dag die de Wereldhandelsorganisatie (WHO) aanhoudt.

Nederlanders drinken gemiddeld 93 liter aan frisdrank, fruitsappen, energie- en sportdranken. De hoogste consumptie binnen Europa. Ook onze kinderen dringen veel te veel frisdrank: Van alle suikers die jongens tussen de 7-18 dagelijks binnen krijgen komt 26 procent uit het drinken van frisdrank. Bij meisjes is dat 21 procent. Nederland is op z’n zwaarst ooit, blijkt uit cijfers van het CBS

We worden zwaarder

In 1981 was een op de drie Nederlanders te zwaar, nu is dat ruim de helft. Ook zijn er veel meer Nederlanders met obesitas dan 35 jaar geleden: zestien procent in plaats van vijf. Zo blijkt uit cijfers van het CBS. 

Te veel suiker kan leiden tot diabetes, hartziekten en beroerten. Overgewicht en obesitas kosten de maatschappij jaarlijks ongeveer 1,2 miljard euro aan medische zorg en daarnaast nog eens 2 miljard euro omdat hele zware mensen soms minder of niet werken vanwege gezondheidsproblemen. Deze feiten maken best even indruk als je zo leest, maar het is heel erg moeilijk je eigen gedrag aan te passen. De overheid kan helpen mensen op het rechte pad te houden.  

Verleiding

Afgelopen zondag ging ik toch voor de bijl. Na een overdadige zomervakantie probeer ik een beetje op mijn gewicht te letten en snoepen is er dus even niet bij. En toch had ik ineens een chocoladereep afgerekend bij het pompstation. "Ach, eentje maar. Morgen weer strak in het gelid."

Natuurlijk was ik ook boos op mezelf. Dat ik die discipline niet kan opbrengen om die reep links te laten liggen. Maar toen dacht ik aan de woorden die voedingswetenschapper Jaap Seidell van de Vrije Universiteit van Amsterdam afgelopen vrijdag zei op een event: "Mensen denken dat overgewicht een abnormale reactie is op een normale omgeving. Dat is helemaal niet waar. Het is een normale reactie op een abnormale omgeving."

Al dat snoep in het pompstation, al die reclame voor frisdrank en snoep; tuinders van groenten en fruit leggen het compleet af tegen dit marketinggeweld. Ooit een wervende reclame voor bloemkool gezien?

Betutteling werkt

Je zou het niet verwachten van de liberale partijen D66 en VVD, maar de wethouders Adriaan Visser (D66, Rotterdam) Eric van der Burg (VVD, Amsterdam) gaan hard de strijd aan tegen overgewicht. Er wordt de laatste jaren geïnvesteerd in het aanpassen van schoolpleinen, er is meer bewegingsonderwijs en aandacht voor gezonde voeding tijdens de lessen. In de steden daalt het aantal kinderen met overgewicht/obesitas (al zitten de steden nog altijd ruim boven het landelijke percentage van 12).

Het is natuurlijk lastig te zeggen of dat allemaal door gemeentebeleid komt. Overgewicht hangt vaak samen met de sociaal-economische achtergrond van kinderen en is niet even aan te pakken met een extra gymles. Bij lagere inkomens komt overgewicht vaker voor, hogere inkomens letten meer op een gezonde leefstijl – daar zijn rijst wafels en Doppers met water de norm. Ook minderheden kampten met te veel kilo’s. Meer dan de helft van de Turken, Marokkanen en Antillianen is te zwaar.

Nog een stap verder

Juist de VVD’er Eric van der Burg, wethouder Zorg in Amsterdam, gaat nog een stap verder: vorige week stelde hij in de gemeenteraad voor dat reclames voor ongezonde voeding die zich richten op kinderen niet meer vertoond mogen worden in de metrostations van Amsterdam. Ook gesubsidieerde sportevenementen die zich deels op de jeugd richten moeten aan de voorwaarde voldoen.

Later, als daar de nieuwe aanbestedingen van hebben plaatsgevonden, zal hetzelfde gelden voor reclame-uitingen in andere delen van de openbare ruimte, zoals bijvoorbeeld bushokjes. Van der Burg is heel stellig: het bedrijfsleven richt zich nog steeds op jonge kinderen terwijl ze hadden beloofd dat niet te doen. En dus grijpt de wethouder in: "Wat mij betreft maakt de industrie nog te veel gebruik van de kwetsbaarheid van kinderen, met grote gevolgen voor hun gezondheid." 

Nanny state

Zien we hier beklemmende betutteling die een VVD’er onwaardig is? Een typisch voorbeeld van de 'Nanny state' waarin de overheid overdreven beschermend is naar zijn burgers? Wat mij betreft absoluut niet. De gemeente maakt beleid op wat psychologen al heel lang weten: de mens maakt helaas vaak niet rationeel de beste keuze, maar is impulsief en makkelijk te verleiden.

Vraag mensen hoe vaak ze per dag nadenken of ze iets willen eten of drinken. Zelf denken mensen dat rond de 15 keer maar uit onderzoek blijkt dat dat wel meer dan 200 keer per dag is. Die beslissingen gaan vaak op de automatische piloot en maakt ons onbewust heel vatbaar voor al die ongezonde verleidingen om ons heen.  

Zo snapt de 15 jarige Khalid heel goed dat de frisdrankautomaten op zijn school verdwijnen. "Het trekt me aan", zegt hij in een reportage van De Volkskrant. "Omdat het er is, koop ik het." 

Meer betutteling

Het is te makkelijk om te zeggen dat iedereen maar verantwoordelijk is voor zijn eigen gezondheid. Kinderen - zeker uit achterstandsgezinnen - hebben niet altijd een vrije keuze (en bij volwassenen kun je er dus ook vraagtekens bij zetten). Die moeten we helpen als samenleving. Zelfs liberalen snappen dat.

Doe mij maar een onsje meer betutteling. 

Meer van Hella Hueck

Meer opinie