Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Niets optimisme, ongeduldig moeten we zijn

Het gaat goed met de economie. Er komen steeds meer banen bij, de economische groei is relatief gezien hoog en tot voor kort was het feest op de beurs. We mogen niet klagen, horen we steeds vaker, want we hebben het nog nooit zo goed gehad. Tevreden moeten we zijn, en optimistisch…Onzin. Van tevredenheid komt geen vooruitgang. En zo goed gaat het niet met de wereld. Pessimistisch worden gaat wellicht wat ver, maar ongeduldig moeten we op zijn minst zijn!

Verplicht optimisme

Ik hoor weer steeds vaker dat 'we de plicht hebben' optimistisch te zijn. Degenen die dit roepen, verwijzen dan vaak naar Karl Popper, de wetenschapsfilosoof die beargumenteerde dat we de toekomst in eigen handen hebben en daarom zelf verantwoordelijk zijn om er 'wat van te maken'. Vanzelfsprekend ben ik het daar helemaal mee eens.

Maar waar ik jeuk van krijg is mensen, opvallend vaak mensen die hun zaakjes goed voor elkaar hebben, die menen ons erop te moeten wijzen dat er in Nederland niet zo veel is om over te klagen. Dat 'we' hoog scoren op allerlei gelukslijstjes. Dat 'we' een rijk land zijn. We zouden tevreden moeten zijn, punt uit. In zo'n discussie wordt iedereen die twijfelt aan de toekomst weggezet als een negatieveling, een zeurpiet die niet ziet hoe fantastisch het gaat in dit land.

Beperkte blik

Maar als ik zo eens na ga waarnaar mensen verwijzen die vinden dat we de plicht tot optimisme hebben, dan zijn dat vooral materiële zaken. En natuurlijk, we werden nog nooit zo oud. En konden nog nooit zoveel van de wereld zien. Maar er is ook genoeg reden tot zorg. Ik doe maar een greep:

Klimaatverandering;

Afnemende biodiversiteit;

Ontbossing;

Een oceaan vol plastic;

Toenemende ongelijkheid in een steeds rijker wordende wereld;

Een daling van de levensverwachting van mensen aan de onderkant van de samenleving in de VS, naar verluidt het rijkste land op aarde.

Grote, zeer reële problemen. En er is geen enkele garantie dat we die, met ons huidige instrumentarium en de huidige inrichting van onze economie, gaan oplossen. Historische patronen geven daarbij geen richting. Want we hebben nog nooit onze leefomgeving op zo'n grote schaal naar de Filistijnen geholpen. En er waren nog nooit zoveel mensen op deze aarde met zoveel welvaart. Dat is ook veel om te verliezen. 

Het gevaar van moreel optimisme

Natuurlijk hoop ik dat het gaat lukken om de uitdagingen waarmee wij geconfronteerd worden op te lossen. Daarvoor zullen we hard ons best moeten doen. Een morele plicht tot optimisme helpt daarbij niet. Als elke keer wanneer grote problemen worden benoemd het antwoord luidt 'dat we optimistisch moeten zijn, want we hebben andere problemen in het verleden ook opgelost', dan slaat iedere discussie ogenblikkelijk dood. En dat belemmert de noodzakelijke transitie. Want impliciet vertrouwen we er dan op dat we met de huidige inrichting van onze samenleving die problemen kunnen oplossen.

Haast maken, met een gezonde dosis realisme!

En dus gebeurt er niets. Te veel vertrouwen dat 'alles wel goedkomt' is nooit een bron van vooruitgang geweest. Laten we daarom vooral realistisch zijn: de weg die we zijn ingeslagen met onze natuurlijke omgeving loopt onherroepelijk dood.

Haast is geboden, want het verval gaat snel. We moeten vandaag beginnen met deze wereld te verbeteren. Niet achteroverleunen en tevreden constateren dat we het toch zo goed hebben. En al helemaal geen oordeel vellen over mensen die zich terecht zorgen maken over onze toekomst.

En dus mijn oproep: wees realistisch en maak u zorgen. Wees ongeduldig en maak haast. Een duurzame transitie van onze economie en maatschappij zorgt ervoor dat ook onze kinderen en kleinkinderen het goed kunnen hebben.

Meer van Hans Stegeman

Meer opinie