Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Een rem op verdergaande globalisering is wellicht een heel goed idee

"Globalisering en (nog) meer internationale handel zijn goed, daar mogen we zeker geen afbreuk aan doen." Dat was veelal de overheersende reactie op het besluit van president Trump om de importtarieven op staal en aluminium te verhogen. Zoals ik ergens op Twitter las: "Dit verenigt alle economen. Van protectionisme heeft niemand profijt en iedereen weet dat."

Nu ben ik econoom, maar ik vraag me toch echt af of nog meer globalisering altijd het juiste recept is. De maatregelen van Trump zijn voor zo'n discussie wellicht niet het meest verstandige uitgangspunt, maar eens serieus overdenken of en hoe nog meer globalisering iets toevoegt aan onze welvaart is echt een goed idee.

Vrijhandel is goed!

Op school leer je al dat vrijhandel goed is en protectionisme slecht. Vrijhandel zorgt ervoor dat taken in een productieketen daar kunnen worden uitgevoerd waar dat het meest efficiënt is. Handel zorgt ervoor dat de concurrentievoordelen mondiaal het best worden benut. Dit zorgt wereldwijd voor stijging van de welvaart en is, in tegenstelling tot wat Trump denkt, geen zero sum game.

Het niet profiteren van elkaars voordelen kost juist welvaart. Wij profiteren van producten die gemaakt worden in Azië omdat het veel duurder was om het hier te maken. En Aziaten profiteren er ook van: hun inkomen was anders niet zo snel gestegen.

Globalisering is een belangrijke reden geweest dat China de afgelopen decennia een enorme welvaartsgroei heeft doorgemaakt en miljoenen Chinezen de armoede zijn ontstegen. Het is ook in Nederland een zeer belangrijke reden dat we zo welvarend zijn.

We verzorgen immers een deel van de logistiek voor ons Europese achterland met de Rotterdamse haven. En we spelen een belangrijke rol bij de voedselvoorziening van de wereld door internationale handel in food en agri. En met ons overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans sinds 1981 profiteren we al decennialang meer van het buitenland dan het buitenland van ons. Nogal wiedes, dus, dat wij voor globalisering zijn, want dat is het recept voor vooruitgang.

De onbedoelde bijwerkingen

Maar zoals met alle recepten geldt ook hier dat de bijsluiter moet worden gelezen voor de bijwerkingen voordat u het medicijn neemt. Want bijwerkingen zijn er.

Een van de meest duidelijke is toenemende ongelijkheid. Door globalisering verandert en verschuift de vraag naar vaardigheden van mensen. Dit heeft onder andere geleid tot een aanzienlijk lagere vraag naar mensen aan de onderkant van de Westerse arbeidsmarkt: hun vaardigheden waren niet zo uniek en het was efficiënter om die te vervangen door vaardigheden van mensen uit landen waar arbeid goedkoper is (of door robots). Dat is de reden dat wij die goedkope producten kunnen kopen.

De gerenommeerde Turkse econoom Dani Rodrik heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar globalisering en economische ontwikkeling. Hij stelt dat verdergaande globalisering zorgt voor een 'trilemma'. Dat meer internationale handel betekent dat landen minder zelf kunnen beslissen en/of minder democratisch kunnen zijn.

Met andere woorden, verdergaande globalisering kan niet zonder er iets voor op te geven, zoals nationale soevereiniteit. Hooguit kan je, bijvoorbeeld als kleine open economie, een aantal gevolgen van internationale handel proberen te beperken. Bijvoorbeeld door een redelijk royaal sociaal zekerheidsstelsel om ervoor te zorgen dat mensen van wie de vaardigheden overbodig zijn geworden zich kunnen herscholen.

Een andere bijwerking, en daar hebben we het liever helemaal niet over, is dat vergaande globalisering het ook makkelijker maakt neveneffecten van productie te verhullen. Zo is het voor een staalbedrijf bijvoorbeeld prettiger om in Bosnië staal te produceren dan in Nederland. In Bosnië worden milieuregels, voor zover ze er al zijn, niet of nauwelijks afgedwongen. Dat maakt productie toch een stuk goedkoper. Zo slagen we erin om in ons eigen huis netjes milieuregels te handhaven, terwijl de negatieve effecten 'verdwijnen' naar andere, minder rijke delen van de wereld.

Een laatste, nare bijwerking die ik hier zou willen noemen is de gigantische toename van het gesleep met goederen en de enorme berg energie die dit kost. De wereldhandel is in deze eeuw al weer bijna verdubbeld. De industriële productie is 'slechts' met de helft daarvan toegenomen. De groei van de productie gaat dus samen met een nog grotere groei van de internationale handel. En die leidt er weer toe dat de uitstoot van CO2 telkens verder toeneemt. Ook dit aspect zien we liever niet.

Een nieuw recept

Ook al willen we ze niet zien, van die negatieve gevolgen van globalisering komt natuurlijk wel veel onrust, niet alleen in de VS maar ook in veel andere landen. De reactie erop van beleidsmakers is altijd zwart of wit: niet zeuren, globalisering is goed want het zorgt voor groei, of globalisering is slecht en dus moeten de grenzen dicht om onze banen te beschermen. Nederlandse economen neigen doorgaans naar de eerste reactie, populistisch rechts en links vooral naar de tweede, net als Trump.

De maatregelen van de Amerikaanse regering zijn natuurlijk niet de oplossing. Het maakt een paar mensen in de Amerikaanse staalindustrie blij, terwijl andere sectoren er de wrange vruchten van zullen plukken. Wat mij betreft is echter het gebruikelijke adagium - meer globalisering is goed - ook niet aan de orde.

Laten we het momentum gebruiken om eindelijk eens een fundamentele discussie over voors en tegens van globalisering te voeren. Willen we nog meer negatieve bijwerkingen voor een klein beetje meer economische groei? Is al dat gesleep met goederen per se nodig, alleen omdat ze elders voor een paar centen goedkoper kunnen worden gemaakt? Accepteren we de milieuvervuiling die daarmee gepaard gaat? Moeten wij in het Westen überhaupt uit tientallen varianten van hetzelfde product kunnen kiezen? Willen we per se om de paar weken goedkope nieuwe kleding kopen, alleen maar omdat het 'er nu eenmaal is'? En accepteren we dat in onze eigen maatschappij mensen buitenspel komen te staan omdat er geen behoefte meer is aan hun arbeid?

Deze discussie moeten we mondiaal voeren. Want of we nu nog meer met elkaar gaan handelen of niet, de mondiale gemeenschap is al sterk vervlochten. En het tegengaan van een aantal van die negatieve bijwerkingen, zoals klimaatverandering, vraagt juist om meer internationale samenwerking. Niet minder.

Een ingewikkelde discussie, dus het recept is ook niet snel geschreven.

Meer van Hans Stegeman

Meer opinie