Eddy_Terstall_uitgeknipt.png

Eddy Terstall

@eddy_terstall

Filmmaker met grote betrokkenheid bij de samenleving.

Opinie

Wormen en maden

Jan-Peter Balkenende had het over normen en waarden. Daar deden we lacherig over. Er werd vaak en veilig over gegrapt. Wormen en maden was een flauwe die bleef hangen. De macht liet zich gemoedelijk bespotten, zoals dat hoort bij geautoriseerde macht.

Zijn normen en waarden waren in de ogen van verheven kunstzinnig Nederland: met een stijf boord en een bloempotkapsel naar de kerk. Of op zijn minst op zondag met het gezin er op uit. Het waren de grijze jaren vijftig. Seksloos en kleurloos. Onaantrekkelijk.

Maar hij raakte wel een kern. Niet eens onbedoeld, denk ik. Balkenende was geen mal mannetje met een bril, maar een intellectueel die in een bepaalde traditie stond. Niet de mijne. Maar een traditie nonetheless. Een solide wereldbeeld.

Een solide wereldbeeld hoeft niet gesloten te zijn. Mijn links seculiere modernistische wereldbeeld geeft houvast. Meer niet. Het is geen dogma, maar een voorlopig uitgangspunt. Open to scrutiny. Maar wel een stevig en beproefd moreel fort. Alleen met een stevig fundament kan men concurrerend gedachtegoed tegemoet treden.

En het is de bedoeling van een volwassen mens om je eigen fundament te blijven bevragen. Bevraag het op waarheid, logica, consistentie, kwaliteit, effectiviteit en moraliteit. Als het fundament sterk genoeg is, dan blijft er zelfs bij de meest kritische introspectie flink wat van overeind.

Gedachtegoed dat de test van bevraging op hoofdpunten niet doorstaat is kwetsbaar en in de regel zwak. En die zwakte en kwetsbaarheid is niet op te heffen door te dreigen of door het buitenhouden van tegenargumenten. Het blijft intrinsiek kwetsbaar.

Soms is het gammele bouwwerk alleen overeind te houden met geweld, dreigen met geweld, censuur en zelfcensuur. Hoeveel financiële, andersoortig, wereldlijke of spirituele macht het ideeënpakket ook proberen te stutten, het basisprobleem blijft de kwaliteit.

Aan de vrucht herkent men de boom. Resultaat is helderder dan alle verbale opsmuk. In mijn wereldbeeld spelen de rede, de wetenschap en vrije uitwisseling van gedachten een grote rol. Maatschappijen waar die principes leidend zijn zijn vredig en welvarend en er is de minste ongelijkheid en de meeste rechtszekerheid. Ze zijn ook de broedplaatsen van alle toegepaste wetenschap.

In maatschappijen waar de ratio en gewetensvrijheid minder vertegenwoordigd zijn wordt zelden iets ingewikkelders uitgevonden dan een nieuw soort paardenbit of slagwapen. In ieder geval nooit iets dat rijdt of vliegt of waar - voorheen ongeneeslijk gewaande - ziektes mee kunnen worden genezen.

Een open samenleving wordt gekenmerkt door een vreedzame en vooral onbelemmerde strijd van ideeën, waarbij meestal het beste idee automatisch aan invloed wint.

Dit lijkt mij niet alleen een wetmatigheid, maar ook een concept dat maatschappijbrede steun heeft. Daarom lijkt het me zowel onlogisch als onwenselijk dat de Noordamerikaanse trend van deplatforming - of in het Nederlands muilkorving - voor mensen met een andere mening hier zacht kan landen.

Koester en voedt een cultuur van academische, intellectuele weerbaarheid en dynamiek door pal te staan voor een diversiteit van meningen op onze universiteiten.

Als je wereldbeeld stevig is, zo stevig dat je het luidkeels openlijk verkondigt, dan zou je er geen bezwaar tegen moeten hebben als dat wereldbeeld uitgedaagd wordt. Dat je manier van denken binnenstebuiten wordt gekeerd en van alle kanten kritisch wordt bekeken.

Laat je wereldbeeld uitdagen. Door anderen en door jezelf. Ik heb mijn normen en waarden daardoor ontwikkeld en onderhouden. Ik kan ze daardoor met overtuiging verdedigen zonder stemverheffing en volgens de spelregels van de open samenleving.

Meer van Eddy Terstall

Meer opinie