Eddy_Terstall_uitgeknipt.png

Eddy Terstall

@eddy_terstall

Filmmaker met grote betrokkenheid bij de samenleving.

Opinie

Weg met het patriarchaat

Mijn moeder kon op school goed leren, zoals dat heette. Ze hoefde niet te spieken. Men keek af bij haar. Ze was nieuwsgierig en las veel.

Ze was een vreemde eend in de bijt in de Jordaan.

Haar vader Hein was communist. Hij had twaalf broers en zussen en was met hen op een verdieping op de Lindengracht opgegroeid. Op veertig vierkante meter. Dat kost trouwens tegenwoordig drieënhalf ton. De Jordaan is inmiddels een up-market witte GroenLinks/D66-wijk.

Oei. Een pleonasme.

Ik had heel veel oudooms. Ze waren allemaal enorm groot en oom Frits had schoenmaat 54. Twee van de broers hadden de oorlog niet overleefd.

Opa haatte de nazi's en vertelde breeduit over hoe de communisten op de Noordermarkt bijeen kwamen om de Duitsers te trotseren.

Mijn  opa was dermate communist dat hij - bij ijshockeywedstrijden tussen Tsjechoslowakie en de Sowjetunie - voor 'de Rus' was. En later was Lech Walensa een 'schavuit'.

Maar mijn opa was toch een geweldige man. Van de wandaden achter het ijzeren gordijn wist hij niks, want hij las de Waarheid. Wat er in zijn andere vaste krant - de Amsterdamse editie van de Telegraaf het Nieuws van de Dag - stond over de Russen geloofde hij niet.

Mijn opa was voor eerlijk delen en wist zeker dat de hoge heren de gewone man misbruikten.

In het communisme was 'iedereen gelijk'. Eerlijk delen. Mijn opa zou ook alles hebben gedeeld als hij arm was. Dat neem ik aan, omdat ik van hem hield.

Maar dat soort gelijkheidsdenken zat mijn moeder in de weg.

Toen de schoolmeester op bezoek kwam om er voor te pleiten dat mijn moeder niet naar de huishoudschool moest maar moest doorleren, werd de goede man de deur gewezen. Miepie moest gewoon naar de huishoudschool want ze moest niet gaan denken dat ze meer was dan de andere meisjes.

Kortom, mijn moeder heeft dus nooit gestudeerd.

Later mocht haar broer, die veertien jaar later kwam, wel gaan studeren. Niet omdat hij een jongen was, maar omdat mijn opa toen besefte dat arbeiders via de schoolbanken konden emanciperen en dat dat eerlijk was.

En zowel op geslacht als op sociale klasse viel en valt er nog genoeg te emanciperen.

Laatst las ik dat Nederland gezakt was op de lijst van gelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Een wat kromme lijst, omdat na interpretatie wel een iets ander beeld verschijnt. Zo staat Rwanda boven Nederland en we weten ons allemaal nog de gruwelijke oorzaak te herinneren waarom veel vrouwen het maatschappelijke voortouw moesten nemen op de heuvels van de killing-fields.

Het algemene beeld van de lijst laat wel een patroon zien: vrijzinnig seculiere landen waar de moderniteit leidend is staan bovenin. De Noord-Europese landen scoren het hoogst. Dat zijn dan ook verreweg en op alle vergelijkbare criteria de minst patriarchale samenlevingen uit de geschiedenis.

Landen met zeer grote kansengelijkheid en gelijkheid voor de wet tussen mannen en vrouwen. Gelijke kansen is uiteraard niet hetzelfde als gelijke uitkomst. Want er is ook nog iets als biologie. Zelfs in de meest egalitaire Scandinavische landen is nog steeds vrijwel iedere brandweerpersoon een man en vrijwel elke verpleegster een vrouw. Dat zal altijd zo zijn, hoeveel genderneutraal speelgoed er ook in de schappen ligt.

Samenlevingen waarin vrouwen meer keuzevrijheid hebben en meer deelnemen aan de maatschappij, doen het beter dan patriarchale landen.

En niet zo'n beetje ook.

Het zijn de landen waar men heen vlucht en niet vandaan. Het zijn de landen waar gewetensvrijheid is, een vrije pers, en academische vrijheid.

Het is een onmiskenbaar patroon. Vrijwel alle belangrijke uitvindingen worden in landen gedaan waar de vrouw een hoge mate aan zelfbeschikking heeft. De meeste medicijnen. Vrijwel elke relevante technologische doorbraak.

In patriarchale landen wordt nauwelijks iets rijdends gefabriceerd dat ingewikkelder is dan een fiets.

Zijn mannen dan zoveel dommer?

Nee. We zijn allemaal dezelfde diertjes. Maar daar waar ze niet bereid zijn de helft van het intellectuele arsenaal - dat van de vrouwen - de ruimte te geven zal men altijd mijlen ver achterlopen op landen waar men dat wel doet.

De mannen in die landen schieten zichzelf daarmee flink in de voet. En dat zou je dus misschien toch wel dom kunnen noemen ja. Dus: weg met het patriarchaat.

Meer van Eddy Terstall

Meer opinie