Eddy_Terstall_uitgeknipt.png

Eddy Terstall

@eddy_terstall

Filmmaker met grote betrokkenheid bij de samenleving.

Opinie

Taal is niet neutraal

Taal is niet neutraal. 

Noem je de regering van Erdogan of Assad regering of noem je het regime? Noem de de tegenstanders van Assad rebellen of jihadisten? Aan de duiding kun je de mening van de duider herkennen. Voor sommigen is iedereen die op Europa af vaart een vluchteling en voor anderen zijn het allemaal migranten.

Welke keuzes moet het journaal maken bijvoorbeeld? Welke termen worden het meest algemeen gedragen door de belastingbetaler? Welke zijn feitelijk het meest juist?

Onjuist is natuurlijk om iedereen die in Europa terecht komt met de juridische term vluchteling aan te duiden. Maar sommigen doen net of er niet of nauwelijks vluchtelingen zijn. De term asielzoekers komt nog het meest in de buurt. De meesten zullen inderdaad asiel aanvragen. Zowel de vluchtelingen als de meeloop.

Maar ook op andere gebieden komt het dilemma voor. Is het wit en zwart of blank en gekleurd? Beiden lijken me redelijk in balans. Het gebruiken van de combi's 'blank en zwart' of 'wit en gekleurd' geeft juist weer een ideologische beheptheid aan.

Hoe moet een journalist daarmee omgaan? Hoe wint je journalistieke nieuwsgierigheid het van je maar al te menselijke vooroordeel? En dus: hoe blijf je het dichtst bij je beroepscode? Hoe blijft wat je zegt of schrijft onbevangen en onbevooroordeeld?

En je gaat al snel het scheve pad op. De keuze welke persoon of welk idee je 'omstreden' noemt is soms ook al een gevoelige kwestie. Bij wie is wat omstreden? Alles is wel omstreden bij een deel van de toehoorders.

In mijn tienerjaren werd ik gegrepen door de strijd van de boeren in midden-Amerika tegen het grootgrondbezit en het extreme geweld tegen de boeren dat daar een gevolg van was. De Nederlandse journalist Koos Koster en zijn camerateam die een reportage over het landconflict aldaar maakten, waren doodgeschoten door rechtse doodseskaders in El Salvador.

Niet lang daarna hoorde ik een jonge student journalistiek zeggen dat de reden dat hij journalist wilde worden het aan de kaak stellen van de actie's van de fascistische regimes in Latijns Amerika was. Hoezeer ik in deze ook aan zijn kant stond, ik besefte ook als tiener dat dat absoluut de verkeerde insteek was.

Een journalist moet waarheid vinden en berichten, ongeacht wie er bij die waarheid baat heeft. Er bestaat geen linkse of rechtse waarheid. Iedereen heeft recht of zijn eigen mening, maar niet op zijn eigen waarheid. Een eigen waarheid is iets dat je in jezelf moet bevragen en bestrijden. Zeker als je journalist bent. Als je dat niet kunt, dan is het vak te hoog gegrepen.

Voor columnisten is het uiteraard makkelijker. Een persoonlijke mening geven of een schurende stelling poneren als springplank voor discussie is deel van de opzet van een column. Ook voor wetenschappers ligt het gevaar op de loer dat theorieën opeens feiten kunnen worden. Dat de bevlogenheid over een bepaald onderwerp of een persoonlijke mening de blik op een onderwerp kan vernauwen. Dan kan wetenschap bijna een soort activisme worden.

Wetenschap is net als journalistiek mensenwerk, dus bijna niemand is immuun voor het gekleurde bril syndroom.

En als filmer? Voor filmers geldt hetzelfde dat geldt voor columnisten. Je mening speelt een rol en dat mag ook. Het is jouw kijk op de wereld. Jouw insteek.

Een film als Simon was, zoals ik vaak heb toegegeven, propaganda. Propaganda voor een progressief vrijzinnige samenleving. Een wereld waarin man en vrouw, homo en hetero, blank en zwart, soepel en onbezwaard met elkaar om gaan. Een wereld waarin een mens de grootst mogelijke recht op zelfbeschikking heeft. Over hoe hij leeft, wie bij bemint en in sommige gevallen hoe hij verkiest te sterven.

De film moest een nationale film zijn, bedoeld voor het buitenland in principe. Een visitekaartje van 'vrijzinnig gidsland Nederland', zoals we dat toen graag zagen. Althans; hoe ik het toen graag zag. En zoals ik het steeds graag zou zien. En het is mijn film.

Ik ben blij dat ik geen journalist of wetenschapper ben, maar filmer en columnist. Ik heb namelijk bijna overal een mening over. En ook ik kan die moeilijk voor me houden.

Meer van Eddy Terstall

Meer opinie