Eddy_Terstall_uitgeknipt.png

Eddy Terstall

@eddy_terstall

Filmmaker met grote betrokkenheid bij de samenleving.

Opinie

Schuld

Schuld is een dingetje. Voor sommigen zelfs een hebbedingetje, want schuld is morele valuta. Je kunt het belijden van deze schuld inwisselen voor erkenning en waardering.

Zo werkt het als je het spel snapt. En het spel snap je als je met de regels bent opgegroeid. En dat is het geval als je ouders lid waren van de club of wanneer je er zelf nog lid van bent geweest.

Schuldzucht

Ik ben geen lid geweest van de club. Mijn ouders niet en hun ouders ook niet. Dus het duurde even voordat ik de regels door had. Tot die tijd keek ik als een koe naar onweer naar het fenomeen.

Het fenomeen van mensen die bewust de schuld op zich namen van iets dat ze niet gedaan konden hebben. Het raarste vond ik altijd dat wanneer je zei dat ze ergens niet schuldig aan waren dat ze dan heel kwaad werden. En ook een beetje in de war. En daarna nog kwader.

Het fenomeen van de schuldzucht komt voor bij christenen of vaker nog bij ex-christenen. Soort ex-moslims maar dan anders maar minstens even resoluut en fanatiek tegen waar ze uit zijn gestapt.

Zondaar

Het probleem met ex-christenen is alleen: ze zijn er niet uit, uit hun geloof. God is zo’n beetje ter zijde geschoven maar de schuld zit nog diep. En de belijdenis ter kerke van die schuld is nog belangrijk. Liefst ten overstaan van de gemeente. Ook al is de kerk nu soms een krant of een theater. En wie geen schuld belijdt blijft een zondaar.

Ex-christenen worden ook wel policors genoemd. Dat is niet helemaal hetzelfde maar de overlap is dermate groot dat ik, for the sake of the argument, even met de term Policor volsta.

Het narcisme van de schuld. Alle kwaad komt volgens policors door hen. Zij hebben een geweten dus kunnen ook falen. Dat ziet er soms zo uit:

"Ja maar als een Hutu een Tutsi-familie dood slaat met een hakmes is dat mijn schuld."

"Eh. Nee. Het is zijn schuld."

"Het komt door de koloniale grenzen. En dat is mijn schuld."

"Eh. Nee. Onlogische grenzen leidt inderdaad vaak tot conflict. Zie Europa of Middenoosten, maar het hoofdprobleem is concreet. De man slaat ongewapende medeburgers dood. Dat had hij niet moeten doen."

"Maar hij kon niet anders. Want kolonialisme. Mijn schuld."

"Hij kon wel anders. Want hij is een mens. Met een geweten."

"Maar het is het wel mijn schuld. Als iemand die op mij lijkt hem niet dat hakmes had verkocht dan had hij het niet gedaan."

Een dingetje

Totdat ik de systematiek begreep zult u begrijpen dat ik nogal verbaasd keek tijdens en na dit soort gesprekken. Helemaal als ze het dan over het 'pygmenthalte' van mensen gingen hebben.

Ik merkte dat ze vaak in waar ze opgegroeid waren weinig donkere mensen hadden ontmoet en dat ze dachten dat die behoorlijk anders waren dan 'wij'. Ik kon ze uitleggen dat dat niet het geval was. Ik had met ze op school gezeten en mijn broer was zwart en vertelde dan dat die een geweten had net als wat mijn gesprekspartner dan 'wij' noemde.

Maar dat schuld was dus, zoals gezegd, een dingetje. En ze hielden er aan vast als een panda aan een skippybal.

Onderdrukkers

Hoe werkte het bij ons thuis met schuld? In een stedelijke ongelovige omgeving. Ik ben in een links nest geboren. Dus bewustzijn over arm en rijk, over daders en slachtoffers, kenden wij ook.

De erfzonde kenden we echter niet. En schuld hadden bij ons daders. Onderdrukkers. Mensen die andere mensen voor hongerloontjes lieten werken onder slechte omstandigheden of zo. Of mensen die geweld gebruikten tegen ongewapende burgers omdat die burgers bijvoorbeeld een andere kleur of een andere mening hadden.

Daarom herdachten we thuis de oorlog. En we stuurden geld naar de Derde Wereld, want we wisten dat er onrecht was en dat we als inwoners van een prachtig, welvarend en democratisch land bevoorrecht waren. Ook al hadden we het zelf niet breed.

Voorrecht verdienen

Dat voorrecht moesten we verdienen. Door goede mensen te zijn en de ander niet te beoordelen op niet ter zake doende kenmerken als ras of geaardheid. 

Samen met mijn stiefvader keek ik ooit op tv naar een Duitse diplomaat; Otto von der Gablenz. Duits ambassadeur in den Haag, Hij sprak wat betreft de Duitsers niet van collectieve Schuld. Want schuld is een persoonlijk ding. Wel zei hij dat de Duitsers 'die Pflicht zur Erinnerung' hebben.

Mijn stiefvader, een linkse Duitser, was het daar mee eens. De plicht tot herinnering. Gedenk onrecht. En wees daardoor rechtvaardig.

Meer van Eddy Terstall

Meer opinie