Ilja Boelaars

@iljaboelaars

Ilja Boelaars is gecertificeerd financieel risico manager en promovendus economie aan de University of Chicago. 

Opinie

Wanbeleid, Algemeen Burgerlijk

02 december 2015 19:00

U maakt zich als burger regelmatig boos. Over omvallende banken. Over Fyra-debacles. Over misleidende financiële producten. Over bijbaankampioenen. Over te hoge topsalarissen. Over corporatiedirecteuren in Maserati’s. Het creëert allemaal ophef. Consternatie. Een spannende documentaire volgt. Boze verhalen vullen de krant. Praatprogramma’s worden eraan gewijd. Er wordt een bestseller over het onderwerp geschreven. En het eindigt niet zelden in een parlementaire enquête.

Bij een van de grootste semi-publieke schandalen zien we echter weinig daarvan. Ik heb het uiteraard over het ABP pensioenfonds. Miljoenen mensen werd decennia lang een veilig pensioen beloofd. Ondertussen werd achter de schermen echter flink gespeculeerd. Er werd gerekend met rendementen die je alleen kan halen als je flinke risico’s neemt.

Rond het knappen van de internetbubbel begin deze eeuw bleek duidelijk dat de beloftes te hoog waren. ABP besloot daarop niet in te grijpen. Het eerlijke verhaal te vertellen. Nee, er werd gekozen voor ‘gambling for resurrection’. Je hebt zo’n groot financieel probleem dat je eigenlijk niet meer thuis durft te komen om het je vrouw te vertellen. Je besluit daarom je laatste centen in het casino in te zetten. Op rood. Alles. Maar helaas. Het balletje valt op zwart.

ABP gokte op een rentestijging, maar de rente kelderde. Het fonds verloor 50 procentpunt van zijn solvabiliteit binnen 1 jaar. Er volgde geen afstraffing van het bestuur. Geen onderzoeken. Geen herziening van het bestuursmodel. Geen gedwongen cultuurverandering. Zelfs nu we een aantal jaar verder zijn, zitten veel verantwoordelijk bestuurders er gewoon nog steeds.

Waarom wel ophef over de Fyra, over Vestia, over SNS bank, over ABN AMRO? Misschien ontbreekt het aan een lekker oppervlakkig beloningsschandaaltje? Maar ook dat lijkt het niet te zijn. ABPs pensioenuitvoeringsorganisatie heeft ook gewoon hoge topsalarissen. Die worden bovendien uitgedeeld door ABP’s eigen Wim Kok.

De voorzitter van de uitvoeringsorganisatie, Dick Sluimers, krijgt ruim 6 ton (zie p.37). De commissaris die daarover gaat is Edit Snoeij, de oud-voorzitter van AbvaKabo FNV. Snoeij, ooit strijder tegen te hoge beloningen (Ha ha ha ha), vindt nu drie keer Balkenende niet te veel voor deze topambtenaar. Want dat is de baas van APG. Een ambtenaar.  En hij is ook nooit iets anders geweest in zijn carrière.

APG is een uitvoeringsorgaan met staatsmonopolie. Het is bovendien niet zomaar een staatsmonopolie. De NS kan je eventueel nog ontlopen door de auto te pakken. Bij APG draag je verplicht elke maand 20 procent van je pensioengevend salaris af. Een staatsmonopolie met verplichte winkelnering dus. Als baas uitvoering van ABP kan je werkelijk alles maken wat je wil. De deelnemer jarenlang misleiden. Gokken op een rentestijging. Je komt er allemaal mee weg. En als beloning krijg je van een oud-vakbondsbaas een vorstelijke beloning.

Allicht is de reden dat er niet zoveel ophef is, dat het allemaal wel meevalt? Overdrijf ik het maar een beetje misschien? Ik neem het u niet kwalijk als u die vraag stelt. Ik beveel u in dat geval van harte het nieuwe boek van Martin Pikaart aan: Wanbeleid, Algemeen Burgerlijk.

Het boek is een perfecte manier om in korte tijd inzicht te krijgen in de zaak. Pikaart beschrijft hoe ABP sinds 2003 van het pad af is geraakt (Toevallig is dat ook het jaar dat Dick Sluimers toetrad tot de ABP directie). Hoe er werd gegokt, gedraaid en gelogen. Het is een goed leesbaar boekje, maar tegelijkertijd onderbouwt Pikaart zijn werk met academische precisie. Geen speld tussen te krijgen. ABP kan slechts hopen dat het boek een beetje wordt doodgezwegen.

Mocht u nou toevallig redacteur bij een landelijke talkshow zijn, dan zou ik u zeker aanraden eens een item aan dit onderwerp te wijden. Of een leuke VPRO Tegenlicht documentaire zou ook niet misstaan. Het ABP is met 350 miljard euro voor 2,8 miljoen Nederlanders (meer dan een ton per persoon) niet alleen krankzinnig groot en belangrijk. Het is ook gewoon een boeiend verhaal. Snel lezen dus dat boek!