Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Leer van het verleden: ga niet bezuinigen na corona

26 april 2020 12:28

Weet je nog, hoe we ons vroeger druk konden maken over een paar miljard extra uitgaven van de overheid? Toen we nog vonden dat in Europa de schulden van overheden veel te hoog waren en Nederland stoer het goede voorbeeld gaf? Door midden in een crisis te bezuinigen op zaken die nog efficiënter konden of die eigenlijk toch maar een verspilling waren? Zaken als zorg, onderwijs, publieke dienstverlening?

Die tijd ligt inmiddels hoog en breed achter ons. In het huidige coronatijdperk is de geldkraan wagenwijd opengezet. We hebben geleerd (al zegt niemand dat hardop!) dat de bezuinigingen van destijds toch niet zo'n goed idee waren. De timing niet, en ook het bezuinigingspakket zelf niet.

Opnieuw verkeren we in een crisis en opnieuw moeten we keuzes maken. Wat gaan we doen, toch weer bezuinigen? Of deze keer maar de radicaal andere weg inslaan: potverteren?

Alles in perspectief

De Nederlandse overheidsbegroting gaat dit jaar voor 92 miljard in het rood, zo is de verwachting. Om even een vergelijking te maken: de bezuinigingskabinetten van Rutte hebben ongeveer 50 miljard bezuinigd van 2011 tot en met nu.

Deze 92 miljard is bovendien heel onzeker. Die kan verder oplopen als we nog langer beperkende maatregelen houden, of als het economisch herstel langer duurt.

Ook is dit tekort nog veel, maar dan ook veel groter dan tijdens de financiële crisis. Dit is geen gat, maar een krater.

Niet zoals de vorige keer

De hoogte van de schuld is een ding, het aflossen ervan is van een heel andere orde. We moeten echter niet verzanden in hetzelfde ritueel als na de volgende crisis. Wat dat betreft waren de rapporten van de ambtelijke werkgroepen die deze week uitkwamen (brede heroverwegingen) niets anders dan een relikwie uit het pre-coronatijdperk.

Bezuinigingsopties voor de overheid, met de 'usual suspects' die het meeste geld op gaan leveren: zorg en onderwijs, al zijn de bedragen een schijntje vergeleken met wat er nu nodig is. Toch geen politicus die dit nu durft te gebruiken.

Ook is het geen optie om dan maar snel de lasten voor iedereen volgend jaar omhoog te schroeven lijkt me zo. We zijn net van een enorme schok bekomen.

Hogere vermogensbelasting of potverteren

Maar hoe dan wel? Eerst investeren. Dat sowieso. En de schuld hoger op laten lopen. Dit is het moment om te investeren in een meer duurzame economie, om te investeren in infrastructuur en kennis.

En daarna hebben we twee simpele opties: het gierend uit de hand laten lopen, of aankloppen bij diegenen met vermogen. Zo moeilijk is het niet.

Optie 1, de schulden helemaal uit de hand laten lopen, hebben we als Nederland maar zeer beperkt in eigen hand. Daarvoor hebben we de hulp nodig van bijvoorbeeld onze Zuid-Europese collega's. Als de schuld in de eurozone namelijk ver genoeg oploopt en daardoor uiteindelijk onhoudbaar, dan krijgen we die vanzelf ook op ons bordje. Of we willen of niet.

Als dat het scenario is wat we in Nederland voor ons zien, is er voor ons zelf maar een optie: nu zo snel mogelijk geld uitgeven op de pof. Het wordt toch een gemeenschappelijk probleem.

Klopt, dit is een vrij cynische oplossing. Maar het zou weleens de werkelijkheid kunnen worden gezien de oploop van schulden in Europa.

Aankloppen bij de rijken

De tweede optie is aankloppen bij de vermogenden. Dat kan op twee manieren. De lastige manier is de natuurlijke reflex: meer lenen. En netjes terugbetalen zoals onze moraal is. Alleen weet je dan zeker dat het lang gaat duren met het afbouwen van de coronaschuld.

Een andere optie is de rijken te belasten. Hogere vermogensbelasting, hogere inkomensbelasting, hogere winstbelasting. Dan kan je sneller aflossen. Beide recepten zijn in het verleden toegepast, waarbij de laatste optie vaak succesvoller bleek voor een snelle schuldreductie.

Als politicus zou ik het wel weten waar ik voor zou kiezen. Als econoom hoop ik dat er een andere keuze wordt gemaakt.