Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Wat voor soort econoom hebben we nu nodig?

28 maart 2020 12:39

Overheden en centrale banken over de hele wereld hebben de afgelopen weken met geld gesmeten zoals nooit tevoren. De meeste economen zijn het erover eens dat er niet zoveel anders op zat als we onze wankele economie op de been willen houden.

Tot zover de consensus. Daarna wordt een gevecht tussen de loodgieter-economen en de politiek-economen. Zij, die alleen het advies geven om het huidige schuldoverladen systeem nog eenmaal uit te kopen en zij die het advies geven om een post-corona, duurzamere economie te creëren.

En de uitkomst van dat gevecht bepaalt mede hoe we uit deze crisis gaan komen.

Loodgieter-economen aan de macht

Het recept voor herstel van de Grote Financiële Crisis in 2008 was dat van de loodgieter die het systeem komt fiksen. Dit zien veel economen ook als de kerntaak van hun ambacht. Een econoom geeft advies om het probleem waar een beleidsmaker mee kampt zo goed mogelijk op te lossen op basis van economische theorie toegepast in een praktische situatie.

In loodgieterstermen: waar het water vandaan komt en wie toegang heeft tot de kraan is politiek, de leidingen zijn het domein van de econoom. Als het water niet meer goed door de leidingen stroomt, gaat de loodgieter op zoek naar het probleem.

Corona sloopt de leidingen

De analogie moge duidelijk zijn: de economie is een systeem van leidingen, waar geld doorheen moet stromen en als dat niet gebeurt, in casu als de economie niet groeit, dan is er een probleem. In dit geval: Corona legt het leidingwerk compleet plat. Om het probleem op te lossen doet hij een greep in zijn gereedschapskist: een leertje voor effectievere maatregelen voor de overheid (meer flexibilisering, meer markt, dan stroomt het harder), een kraantje voor de centrale bank (een lagere rente, monetaire verruiming, dan stroomt het beter) en een belletje naar de minister van Financiën om hem of haar erop te wijzen dat de begrotingskraan juist verder open moet of dicht moet. Over dit laatste verschilden de loodgieter-economen overigens behoorlijk van mening.

Econoom blijft van stelsel af

Maar waar de loodgieter-economen zich niet aan waagden en wagen is het leidingenstelsel zelf en de verdeling van het water. Dat is niet aan hen, vinden zij. Daar gaan ze wel voorbij aan het feit dat tijdens andere crises, zoals die van de jaren zeventig, het wel degelijk economen waren die een ander leidingwerk voorschreven: van een dominante overheid die probeert het economisch proces zo goed mogelijk te begeleiden naar een leidingwerk waarin de marktkrachten centraal staan.

Dat bepaalde wel degelijk wie er aan de knoppen zat – het bedrijfsleven – en ook hoe de verdeling van het water werd: steeds ongelijker. Dit gebeurde ook in de jaren dertig en uitgerold na de Tweede Wereldoorlog, toen het Keynesiaanse beleidsrecept, zo politiek als wat, werd doorgevoerd.

Politiek-economen aan zet

Economische vraagstukken zijn nooit vrij van ideologie. Dus ook de vraag hoe economische schade van de pandemie moet worden beperkt. Dat gaat over verdeling, over machtsposities en wat voor een economisch systeem we willen hebben. In politiek-economisch denken over dit soort problemen vindt de economische wetenschap zijn oorsprong. De periode van vóór de loodgieters.

In het huidige tijdsgewricht wordt dit schrijnend duidelijk. De loodgieter-econoom zegt: overheidsingrijpen is nu nodig, anders begeeft het leidingwerk het. Maar de vraag of wellicht het moment is gekomen om het leidingwerk grondig te herzien gaat de loodgieter-econoom uit de weg. De afweging of meer monetaire verruiming in het algemeen belang is, of alleen van een bepaalde groep, maakt hij niet. 'Dat is aan de politiek', zegt hij dan. En gaat vrolijk verder met leertjes vervangen, kraantjes plaatsen en lekken stoppen.

Het bestrijden van de coronacrisis gaat over economische ordening. Natuurlijk maakt het uit of daarbij voorrang wordt gegeven aan het beschermen van de belangen van een kleine groep of dat wordt gekeken naar het algemeen belang en dus nagedacht over wat voor een leidingwerk de economie van morgen nodig heeft. Dat vraagt toch echt om de politiek-econoom van weleer.