Pieter Klein

Pieter Klein

@pieterkleinrtl

Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Opinie

Onontkoombare polderlockdown

24 maart 2020 05:57

Een 'intelligente lockdown', noemde premier Mark Rutte de aanvullende, ingrijpende maatregelen gisteravond. Of het intelligent is moet achteraf blijken, maar ik snap wat hij bedoelt. De minister-president zinspeelde er in het Kamerdebat al op, dat de komende periode steeds aan alle knoppen moet worden gedraaid. Al dan niet op basis van nieuwe inzichten. Om piekbelasting in de zorg te vermijden en de meest kwetsbaren onder ons te beschermen.

Het voelde een beetje als een strafexpeditie tegen de hele bevolking. Jullie krijgen straf, omdat sommigen van jullie stout zijn geweest. Omdat 'social distancing' – de afstand van 1,5 meter - afgelopen weekeinde onvoldoende werd nageleefd. Op het strand, in de bossen, in bouwmarkten. En, kennelijk, op ‘fuck-Corona-feestjes’. Vandaar de kwalificaties die Rutte – en minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid – in de mond namen. Slordig. Laconiek. 'Asociaal'.

De 'gezond verstand'-benadering van het kabinet was ontoereikend als communicatiestrategie.

Het kost inderdaad mensenlevens, als je je onverantwoord gedraagt. De maatschappelijke verontwaardiging trok ook sporen onder burgemeesters – die wilden een duidelijker beleid, meer mogelijkheden om op te treden. De 'gezond verstand'-benadering van het kabinet was ontoereikend als communicatiestrategie. Alleen al door het diffuse woordgebruik: afspraken die 'we' hadden gemaakt, de regels, de 'maatregelen' die men had afgekondigd. Nee, ze waren bedoeld als instructies, maar verzuimd was een heldere, precieze invulling te geven en handhaving te regelen.

Die tekortkomingen zijn nu gedeeltelijk hersteld; de vrijblijvendheid is er af. Waarom niet eerder? Een heldere keuze voor dat samenscholingsverbod boven de drie mensen? Waarom is zo lang dat criterium van toegestane bijeenkomsten tot 100 mensen in stand gehouden? Vind je het gek dat mensen dit niet kunnen volgen? Is het kabinet daarmee niet zelf nalatig geweest? Waarom wordt de 1,5 meter gehanteerd, terwijl het RIVM zelf aangeeft dat er een besmettingsrisico is binnen een straal 2 meter?

De signalen uit Brabant, eind vorige week, waren alarmerend. Code oranje.

Vorige week, na die bijzondere tv-toespraak van Mark Rutte, beschreef ik de noodzaak van een heldere, indringende en transparante crisiscommunicatie in tijden van een modern equivalent van de Zwarte Dood. Dat is natuurlijk alleen mogelijk als het beleid helder is: de inschattingen, de informatie waarop het beleid gebaseerd is, de risico’s – de dingen die de overheid niet weet. Natuurlijk, een overheid moet vertrouwen wekken, daadkrachtig zijn – maar ook helder formuleren voor welke afwegingen men zal komen te staan. Wat men niet weet.

De aanscherping van de adviezen van het Outbreak Management Team duiden erop dat er ook als het gaat om de volksgezondheid een duidelijke noodzaak was voor verdere ingrepen. Dat men dat dus wel wist. We zien dat in de cijfers over de verspreiding van het coronavirus: het aantal doden, de dagelijkse nieuwe besmettingen, de verspreiding ervan, de druk op de IC-capaciteit. De signalen uit Brabant, eind vorige week, waren alarmerend. Code oranje. Men vreesde dat het systeem het niet meer aan zou kunnen.

Laten we hopen en bidden dat dit gebeurt en dat we niet terecht komen in Code Rood en het bijbehorend zwartste scenario .

Zo bezien is de aanscherping van de gedeeltelijke lockdown die we al hadden, eenvoudig onvermijdelijk, onontkoombaar. Er is weinig intelligents aan. Patiënten worden niets voor niets over het land over IC-afdelingen verspreid. De hoop is dat de nieuwe aanwas van ernstig zieke mensen daarmee, na een piek, ergens de komende dagen of week zal gaan afvlakken. Flatten the curve. Laten we hopen en bidden dat dit gebeurt, dat het lukt om tijdig extra capaciteit te regelen en dat we niet terecht komen in Code Rood en het bijbehorend zwartste scenario – het scenario van een noodtoestand, met onverdraaglijke keuzes over leven en dood.

Verder heeft het er alle schijn van dat de aangescherpte regels politiek verrekte goed uit komen. Het neemt maatschappelijke en parlementaire criticasters wind uit de zeilen. Thierry Baudet nam na de nieuwe plannen direct gas terug in z’n felle kritiek. Geert Wilders persisteerde in verdergaande maatregelen. Ik denk dat het kabinet met Mark Rutte voorop eerder goed aanvoelde wat de publieke opinie wilde: meer daadkracht, niet heel Nederland op slot. Wat dat betreft is het een eerder een typische polderlockdown. Een typisch Nederlandse ‘Derde Weg’ – zonder nog ernstiger inbreuken op burgerlijke vrijheden in een rechtsstaat. Zonder patrouillerende militairen.

Ik lees in hun gezichten absolute toewijding, betrokkenheid en de wil om alles te doen wat nodig is.

Begrijp me niet verkeerd. Ik vertrouw erop dat Mark Rutte, Ferd Grapperhaus, Hugo de Jonge, Martin van Rijn, de rest van het kabinet (de sociaal-economische boys) en allen op wie zij steunen (RIVM, zorg, politie, bestuur en bedrijven) hun stinkende best doen om ons land uit deze crisis te leiden. Daadkrachtig, gewetensvol, wetende dat je 100 procent besluiten moet nemen met slechts 50 procent informatie. Ik lees in hun gezichten absolute toewijding, betrokkenheid en de wil om alles te doen wat nodig is. Ze hebben ook ruimte nodig om te manoeuvreren.

Tegelijk hoop ik dat met het vertrouwen dat zij nodig hebben en verdienen, er plaats is en blijft voor kritiek en tegenspraak – vanuit parlement, pers en publiek. Dat er een element van wederkerigheid in zit; dat het geschonken vertrouwen ook dwingt tot het permanent afleggen van verantwoording. Het beantwoorden van indringende vragen, die blijven opduiken, en waarop antwoorden toch te vaak ontoereikend zijn. Over testen, over IC-capaciteit en wat-als, over de 'kudde-immuniteit', die nog steeds een kern van het beleid is, over de wiskundige modellen waarop de regering zich baseert.

Neem ons hierin mee, kabinet. Stap voor stap.

Ik denk dat in deze ongekende en onwerkelijke tijden iedereen snapt dat we de controle over ons leven hebben verloren. Dat moeten we allemaal onder ogen zien. Maar er zijn te veel losse eindjes. Het enige houvast is dan: snappen waarom welke stappen worden gezet, op basis van welke informatie en inschattingen. Neem ons hierin mee, kabinet. Stap voor stap.

Veel succes en wijsheid gewenst, door uw hinderlijk-volgende lastpak.