Pieter Klein

Pieter Klein

@pieterkleinrtl

Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Opinie

De crisis- communicatie van premier Mark Rutte

17 maart 2020 05:59

Als het crisis is, is les één voor de overheid: communiceer. En communiceer je suf. Crisiscommunicatie stelt hoge eisen aan de politiek, aan ons bestuur. De ingrediënten zijn altijd dezelfde. Wees transparant. Wees helder over de feiten waarop je ingrijpende beslissingen baseert. Wees consistent. Zeg eerlijk wat je strategie is.

Vertel ook wat je niet weet, wat de risico’s zijn en hoe ernstig die kunnen zijn. Beschrijf de kritische factoren en de afwegingen waar je voor kunt komen te staan. Vertel mensen vooraf wat voor soort besluiten ze wanneer kunnen verwachten. Neem ze mee. Geef ze houvast, iedere dag, op vaste tijdstippen, met dezelfde sleutelfiguren. Niet reactief, maar pro-actief. Heldere kernboodschappen, waar mensen mee uit de voeten kunnen.

Als de basis onder alles wat normaal is wordt weggeslagen, dan hebben mensen houvast nodig.

Als een land in crisis is, als mensen fundamenteel onzeker zijn – over hun gezondheid, hun werk, hun inkomen, over hun dierbaren – dan heeft een land richting nodig. Als de basis onder alles wat normaal is wordt weggeslagen, dan hebben mensen houvast nodig. Als vertrouwen wordt weggevaagd, dan is op z’n minst het vertrouwen nodig dat degenen die ons land besturen weten wat ze doen en álles zullen doen om de crisis te bezweren. Dat ze écht in charge zijn, dat ze weten wat ze doen, op basis van adviezen van experts.

Gisteren liet premier Mark Rutte zien dat hij - als het erop aan komt - de kunst van de crisiscommunicatie verstaat. De nonchalance was weg, het masker van de jovialiteit en grappen definitief afgezet. Ik meende in de ogen van z’n zakelijke, serieuze gezicht ook emotie te zien; het besef bij een minister-president die zich zeer bewust is van de loden last van de verantwoordelijkheid die op zijn schouders rust. Het was een unieke tv-toespraak voor de gehele natie en het was misschien wel de beste toespraak ooit van Mark Rutte.

Hij sprak over de 'achtbaan' van ontwikkelingen en de vervreemdende vraag die velen zich stellen: 'Gebeurt dit echt?'

Het was indringend en heftig. Hij sprak over de 'achtbaan' van ontwikkelingen en de vervreemdende vraag die velen zich stellen: 'Gebeurt dit echt?’' Er zat empathie in de toespraak – het medeleven met nabestaanden, met mensen die nu ziek zijn, met ouderen, met mensen met een zwakkere gezondheid. Z’n dank aan al degenen die het werk in cruciale sectoren overeind houden – zo spreekt een staatsman als hij wil verbinden, als hij wil benoemen dat algemeen belang boven eigenbelang gaat. Als we gemeenschappelijkheid willen ervaren.

Nee, dit wordt geen hagiografie van Mark Rutte. Ik heb ontelbare vervelende rotstukjes over de premier geschreven, bij het hinderlijk volgen van de macht, en dat zal ik vol overtuiging blijven doen. Er valt weinig af te dingen op wat mogelijk de belangrijkste toespraak uit zijn loopbaan was. Behalve dat het de allerhoogste tijd was dát het gebeurde. Langer uitstel van deze vorm van crisiscommunicatie zou in zichzelf al schadelijk zijn geweest. De coronacrisis ís Chefsache. Laten we hopen dat de toespraak een omslag markeert in de crisiscommunicatie - in de komende weken en maanden.

Leg dit uit, geachte overheid.

Voor het eerst werd door de premier de ernst in volle omvang én in samenhang neergezet, na die gruwelijke mistaxatie over Hollandse nuchterheid, een week eerder. Over de 'golf' die we nog kunnen verwachten. De inschatting hoeveel mensen besmet zullen raken (reken maar eens om wat dat betekent voor de te verwachten sterftecijfers). De taxatie dat dit nog maanden gaat duren. Helder zette Mark Rutte uiteen waarom het kabinet tot dusver niet kiest voor een totale 'lockdown', maar kiest voor een strategie van 'maximale controle' om, in afwachting van een vaccin, groepsimmuniteit op te bouwen. Om zo een piekbelasting – lees: Italiaanse toestanden - in de gezondheidszorg te voorkomen.

Of die strategie gaat werken, weet ik niet. Ik ben geen expert. We zien wel het ene na het andere land dat de boel wel compleet sluit, of waar drastischer ingrepen worden ingevoerd, zoals de sluiting van meer winkels. Dat voedt onrust. Nederland is geen eiland. Weten onze experts en bestuurders het beter dan de experts en bestuurders in andere landen? Hollen wij achter de feiten aan? Leg dit uit, geachte overheid.

Dit is niet het moment, maar ik voorspel: als we de crisis achter ons hebben, is een parlementaire enquête naar de politiek-bestuurlijke voorbereiding op deze ramp onvermijdelijk.

Ik kon ook niet beoordelen of de scholen nou wel of niet dicht moesten; de pleidooien van wetenschappelijke experts om ze dicht te doen, leken me even plausibel als het pleidooi om ze open te houden. De premier zei dat we moeten vertrouwen op de deskundigen van de overheid – curieus dat Rutte ons oproept die experts te geloven, terwijl het kabinet daar zelf dit weekeind afstand van nam door alle scholen wél te sluiten. Zonder daarvoor met een toereikende, geloofwaardige verklaring te komen – en juist daarom gaat het wringen.

Het lijkt erop dat ons kabinet na de uitbraak in China, na de uitbraak van corona in Italië tóch nog overvallen is, of zelfs verrast. Ik vraag me al weken af: als je de feiten over het virus naast mogelijke scenario’s legt, dan zag je deze alles ontwrichtende chaos toch aankomen? Met alle mogelijke effecten in de zorg, vliegverkeer, grensbewaking, spullen die nodig zijn in de zorg: IC-bedden, mondkapjes en ga zo maar door. Domino-effecten in de economie. Dit is niet het moment, maar ik voorspel: als we de crisis achter ons hebben, is een parlementaire enquête naar de politiek-bestuurlijke voorbereiding op deze ramp onvermijdelijk.

De kern van crisiscommunicatie is: zorgen voor vertrouwen. Zorg dat vragen niet onbeantwoord blijven.

De toespraak van Rutte was een broodnodige hersteloperatie na een valse start – dat gedoe met het handen schudden. Er zijn nu ook dure beloften gedaan. Om rust te brengen. Om mensen bestaanszekerheid te bieden: "We laten u niet in de steek." Het zal tientallen miljarden gaan kosten om bedrijven en burgers de helpende hand te bieden en deze storm te doorstaan. Dat geld is er, zei minister Wopke Hoekstra vorige week al, en hij beloofde 'all that it takes' om ons land hier doorheen te leiden.

De kern van crisiscommunicatie is: zorgen voor vertrouwen. Voorspelbaarheid in tijden van onzekerheid. Het hoofd bieden aan paniek, en ondertussen zorgen dat communicatie niet tot paniek leidt. Heldere kernboodschappen, door een beperkt aantal mensen.  Zorgen dat vragen niet onbeantwoord blijven: hoe zit het met die mondkapjes in ziekenhuizen, voor huisartsen? Hoe zit dat met de mogelijke verspreiding van het virus door kinderen? Waarom wordt niet iedereen met verschijnselen meer getest, terwijl de WHO maandag nog zei dat daarin de sleutel ligt tot beheersing? Hoe lang is de capaciteit van IC-bedden toereikend? Bestaat er zoiets als blijvende immuniteit?

'Ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country'.

Aan het einde van z’n toespraak riep de premier ons op om op elkaar te letten. Hij voegde daaraan toe: "Ik reken op u." Dat leek mij een verwijzing naar Kennedy’s 'ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country'. Mooie oproep.

Andersom vraag ik de minister-president of hij wil zorgen dat de crisiscommunicatie van zijn kabinetsbeleid vanaf nu helder, overtuigend en vertrouwenwekkend is en blijft.

Ik reken op u, minister-president Mark Rutte.