Jos Heymans

Jos Heymans

@josheymans

Jos Heymans is politiek columnist.

Opinie

Het gaat niet om leden, kiezers moet je hebben

01 februari 2020 06:00

Het was maar een klein berichtje in de krant en na een dag weer uit het nieuws verdwenen: Forum voor Democratie is de grootste politieke ledenpartij met bijna 43.000 leden. Ruim meer dan PvdA (41.000), CDA (39.000), SP (bijna 32.000) en GroenLinks (ruim 30.000). Het is een knappe prestatie voor een partij die nog maar een paar jaar bestaat, maar voor de rest zegt het weinig.

Dat laatste ontgaat Forumleider Thierry Baudet, of hij negeert het. Bijna euforisch liet hij weten dat de ledengroei van zijn partij bewijst dat de boodschap van Forum aanslaat en dat de gevestigde partijen de controle kwijt zijn. Dat zijn grote woorden die Baudet – het komt vaker voor – niet kan waarmaken. Het aantal leden zegt namelijk helemaal niets over het stemgedrag van kiezers. De PVV heeft maar één lid (Geert Wilders), maar is met 20 zetels in de Tweede Kamer wél de tweede partij van Nederland.

"De VVD staat met bijna 24.000 leden op negende plaats, maar is al bijna tien jaar de grootste partij van het land."

Nu kun je zeggen dat de PVV een uitzondering is omdat Wilders geen leden toelaat. Zou hij dat wel doen, dan had de PVV wellicht ook meer dan 40.000 leden; we zullen het nooit weten. Maar het doet niet af aan de stelling dat het aantal leden niets zegt over de populariteit van een politieke partij. De VVD staat met bijna 24.000 leden op negende (!) plaats, maar is al bijna tien jaar de grootste partij van het land. En het zou zomaar kunnen dat dat nog een paar jaar voortduurt.

De VVD is hét voorbeeld van een partij waar leden en kiezers ver uiteen liggen. In 1982, het laatste jaar van Hans Wiegel als politiek leider, ging de VVD door de historische grens van 100.000 leden. Maar toen de VVD in 2010 voor het eerst de grootste partij van het land werd, had die nog maar 36.000 leden; tienduizenden minder dan PvdA, CDA en SP. Die laatste drie hadden weer veel minder Kamerzetels.

Leden zijn natuurlijk belangrijk voor een partij, omdat ze contributie betalen. En voor subsidies van de overheid is het aantal leden ook van belang. Bij veel partijen kiezen leden ook de lijsttrekker of moeten ze instemmen met een voordracht van het partijbestuur. Maar daarmee heb je het wel gehad. De leden bepalen immers niet de politieke macht van een partij, wie krijgt de meeste stemmen – dat doen de kiezers.

"De leider van Forum meent dat de ledengroei aantoont dat de mensen verandering willen."

Het partijlidmaatschap is leuk voor mensen die een politieke carrière ambiëren. Via lokale afdelingen kan men zich omhoog werken, van raadslid naar wethouder, naar Statenlid, Kamerlid of kabinetslid. Via de partij maak je ook meer kans om burgemeester of Commissaris van de Koning te worden. Maar zeker is het allemaal niet. De burgemeester van Maastricht is geen partijlid. En Menno Snel was dat ook niet toen D66 hem vroeg om staatssecretaris te worden. Kennelijk kon men onder de 25.000 eigen leden geen geschikte kandidaat vinden.

Baudet maakt het ledental politiek groter dan het is; begrijpelijk, als je de meeste leden hebt. De leider van Forum meent dat de ledengroei aantoont 'dat de mensen verandering willen', dat er een vernieuwingsbeweging op gang komt. Dat is nog maar de vraag. Er zijn 316.000 mensen lid van een politieke partij. Een getal dat verbleekt bij het aantal stemgerechtigde kiezers van bijna 13 miljoen. Die bepalen welke partij de grootste wordt en de leiding neemt bij de formatie. Niet de partijleden.