Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Wat is het domst: meer werken of minder?

11 januari 2020 08:41

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid pleitte recent voor een maximum aantal migranten. De vakbond CNV is een campagne begonnen voor een 30-urige werkweek.

Zomaar twee ontwikkelingen die, mochten ze doorgang vinden, een grote invloed op onze arbeidsmarkt zullen hebben. Ik hoor mijn collega-economen al: "Dat is niet slim! We moeten juist zorgen voor een groter arbeidsaanbod, want dat leidt op termijn per definitie tot meer economische groei." 

Het zal u niet verbazen dat ik er iets anders tegenaan kijk. Is streven naar een groter arbeidsreservoir niet het domste wat wij kunnen doen in ons toch al overvolle land?

Economenwijsheid: meer is goed

Meer werken, per persoon dan wel met meer mensen, draagt bij aan de economische groei en van die groei hangt onze welvaart af. Zo heeft de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen sinds begin jaren negentig behalve voor meer economische zelfstandigheid van vrouwen, ook gezorgd voor een meer economische groei. En heeft de toegenomen arbeidsmigratie van vooral Oost-Europese werknemers sinds begin deze eeuw bijgedragen aan het opvullen van de gaten op onze arbeidsmarkt. En daarmee dus ook: een hogere groei.

Minder deeltijders, meer uren werken

De economische groei van de afgelopen decennia is dan ook in de eerste plaats het gevolg van de groei van het arbeidspotentieel. De andere route naar grotere welvaart, juist ook op individueel niveau, namelijk toename van de arbeidsproductiviteit, is beduidend minder gevolgd.

In zijn 'groeibrief' is dit precies waar Minister Eric Wiebes van Economische Zaken op wijst. De brief bevat weliswaar diverse ideeën om productiviteit de stimuleren, maar feit is dat deze de afgelopen jaren alleen maar daalt. Wiebes' remedie: minder deeltijders, meer uren werken. Meer mensen, want de krappe arbeidsmarkt wordt een knelpunt voor economische groei. Om onze welvaart op peil te houden, moeten we langer en harder werken.

Maar is dat wel zo?

Minder is beter

Meer of minder werken is ook een maatschappelijke keuze. Als Nederland alleen deeltijdkampioen zou zijn omdat onze instituties ervoor zorgen dat mensen – vaak vrouwen – niet voltijd kunnen werken, dan zouden we dat zeker moeten veranderen. Maar als mensen bewust voor een deeltijdbaan kiezen, dan zorgt dat misschien juist voor meer welvaart.

Voor de meeste mensen zijn sociale relaties veel belangrijker dan werk of materiële welvaart. Deeltijdwerk en meer vrije tijd zijn daarom voor velen - mannen als vrouwen - de eerste keuze. Keynes voorspelde het al in 1930 in zijn brief aan zijn kleinkinderen. Hij nam aan dat we over 100 jaar rijk genoeg zouden zijn om veel minder – in zijn gedachten 15 uur per week – te hoeven werken als we dat willen.

Grenzen van de groei

En dan zijn er nog twee andere argumenten waarom minder wellicht beter is. We lopen in Nederland aan alle kanten tegen natuurlijke grenzen aan. Stikstof, broeikasgassen, maar ook files en overvolle treinen. Meer economische activiteit – meer mensen – verergert dat alleen maar.

En daarbij: de roep om steeds meer mensen zorgt ervoor dat de druk om slimmer te werken afneemt. Waar loonmatiging in de jaren tachtig door het Akkoord van Wassenaar geregeld werd, zorgde de toename van arbeidsparticipatie van vrouwen in de jaren negentig en vervolgens de komst van goedkope arbeid uit Oost-Europa voor loonmatiging.

Ook vanuit dat oogpunt is het dus in het belang van Nederland om minder arbeidsaanbod te hebben. Dat dwingt tot creatiever nadenken, bijvoorbeeld over hoe de productiviteit per werknemer te verhogen.

Economenwijsheid is achterhaald

Dus, spiegeltje aan de wand, wie is nu eigenlijk de domste in het land? Diegenen die roepen om minder werkuren en minder werknemers of zij die pleiten voor een groter arbeidsaanbod? Ik snap de economenwijsheid, maar wellicht is die toch echt achterhaald.

Tijd voor mantelzorg, bijvoorbeeld. Of voor een goed boek. Genieten van de natuur die er nog is. Dat is toch uiteindelijk de grootste welvaart?