Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Nee, huurconcepten als Swapfiets en Bundles zijn niet duurzaam

06 december 2019 10:51

Vroeger was het simpel in de katholieke kerk. Biecht, berouw en dan een aflaat. Een kruisweg afleggen, op zijn minst een gebed en klaar. Over tot de orde van de dag.

Voor moderne zonden, zoals overconsumptie, zijn ook hedendaagse oplossingen. Een daarvan is het concept van product-als-dienst. Het lijkt heel duurzaam en te leiden tot minder consumptie. Dat is echter vaak niet het geval.

Product-als-dienst als de heilige graal

Huren, zoals product-als-dienst vroeger heette, gaat best vaak goed. Zo huren veel mensen gereedschap; een behangafstomer bijvoorbeeld, of een parketpoetsmachine. Gereedschap dat duur is en dat je niet te vaak nodig hebt. Hetzelfde geldt voor producten die je op een bepaalde plek nodig hebt voor een kortere periode. Denk aan een huurauto op vakantie of een feestjurk voor een gala.

Product-als-dienst zien we tegenwoordig steeds vaker. En dan vooral geïntroduceerd met consumptieschaamte in het achterhoofd of marketingmodel. Sinds begin december is het mogelijk om bij een H&M-winkel in Stockholm kleren te huren. Voor zo'n 350 Zweedse kroon (omgerekend 35 euro) per kledingstuk mogen klanten maximaal drie artikelen een week huren

Fiets of bed huren

In Nederland hebben we natuurlijk de Swapfiets: een fiets huren in plaats van kopen. Of Auping met slaapdiensten in plaats van bedden. En Signify met lichtdiensten in plaats van lampen. En dan zijn er natuurlijk ook nog vormen waar met behulp van technologie het gebruik makkelijk te traceren is. Denk aan Bundles, waar je bijvoorbeeld een koffiezetapparaat huurt dat bijhoudt hoeveel kopjes je ermee zet.

Het duurzame idee erachter is super: doordat de producent eigenaar blijft van het product, heeft hij belang bij een zo lang mogelijke levensduur van zijn product. Een consument koopt een dienst alleen als hij of zijn het nodig heeft en dat zorgt voor een betere benutting van alle gemaakte producten. Ergo, minder consumptie.

Een aflaat

Wat is nu het effect van dit concept? Leidt het feit dat de producent eigenaar blijft van het product echt tot duurzaamheid?

Helaas, slechts zelden. Nog vaker gebeurt zelfs het omgekeerde. Neem bijvoorbeeld de Swapfiets. De huurprijs is voor veel studenten prima te betalen. Het zorgt ervoor dat ze geen banden meer hoeven te plakken en zich niet te veel zorgen hoeven te maken over hoe ze met de fiets omgaan. En daar is het resultaat ook naar: veel kapotte fietsen en slecht onderhoud. Want waarom zou je je druk maken over het fietsonderhoud als je er per maand betaalt? De aflaten van deze eeuw.

Duidelijkheid over risico's

Het grote voordeel van het kopen en verkopen van producten is dat er duidelijkheid is over de risico's: de koper heeft een probleem als hij door eigen toedoen het product kapot maakt. De verkoper als er bij het maken of leveren van een product problemen zijn. De koper heeft de garantie dat hij het product in goede orde ontvangt en dat het doet wat het belooft.

Soms is er een prima huurmodel te vinden in een nieuwe afzetmarkt door technologie. Maar er is geen sprake van vervanging van goederen die eerder werden gekocht. Sterker nog, ik durf te betwijfelen dat studenten die nu zo'n geavanceerd koffieapparaat huren het zich voorheen konden permitteren zo'n duur apparaat te kopen.

Lastig verdienmodel

En heel vaak is het verdienmodel lastig rond te maken. Dan blijkt dat de risico's van gebruik te hoog zijn, en dus de huurprijs te hoog. Of dat consumenten eigenlijk niet alleen een product willen hebben op een bepaald moment, maar - bijvoorbeeld - toch altijd een auto voor de deur willen hebben. Je weet immers maar nooit…

Dan maar niet doen, die product-als-dienst modellen? Niet per se. Op huren is niets tegen. Het gaat echter te ver om het een duurzame oplossing te noemen, want het is uiteindelijk net zo (on-)duurzaam als huren. En dus is het hele idee van product-als-dienstmodellen eigenlijk niets anders dan een duurzame aflaat.

Maar ach, dat heeft gelovigen eeuwen lang veel opluchting gegeven.