Jos Heymans

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Opinie

Rutte III, hoe lang nog?

30 november 2019 06:00

Het is een open deur die wordt ingetrapt, maar niet te negeren: het gaat niet lekker tussen de vier coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Bij de VVD heerst grote irritatie; de liberalen moesten tegen hun zin in akkoord gaan met de verlaging van de maximumsnelheid. Bovendien is er veel aversie tegen het CDA, dat de VVD’ers Jeanine Hennis en Mark Rutte probeerde mee te trekken in de dreigende val van minister Ank Bijleveld vanwege het verzwijgen van burgerslachtoffers tijdens het bombardement van een Nederlandse F16 op een bommenfabriek van IS.

En VVD en CDA kijken samen met veel wantrouwen en ergernis naar D66 dat het in zijn hoofd haalt om te pleiten voor halvering van de veestapel om het stikstofprobleem op te lossen. Het zijn juist VVD en CDA die er niet van houden dat de door hun geliefde knuffelboeren in opspraak worden gebracht door een coalitiegenoot. En de ChristenUnie wil daar ook niks van hebben. Minister Carola Schouten van Landbouw heeft de boeren zelfs beloofd dat zij een halvering van de veestapel niet zal meemaken.

Nee, de onderlinge verhoudingen laten behoorlijk te wensen over.

'GroenLinks en Forum van Democratie zijn ervan overtuigd dat het bombardement in de doofpot is gestopt'

Dat werd eens temeer onderstreept tijdens het Kamerdebat over de burgerslachtoffers in Irak, waarin afgelopen week met name minister-president Rutte onder vuur lag. Was hij wel of niet geïnformeerd over het incident, waarbij mogelijk 70 burgerdoden zijn gevallen? Rutte kon het zich niet herinneren, maar daar geloofde de oppositie helemaal niks van. GroenLinks en Forum van Democratie zijn ervan overtuigd dat het bombardement in de doofpot is gestopt, omdat het kabinet in diezelfde periode een besluit moest nemen over de verlenging van de F16-missie. Erkenning van een uit de hand gelopen bombardement zou het draagvlak daarvoor zeker ondermijnen.

Rutte was in het debat superieur in zijn weerlegging van de aantijgingen. Nee, er was absoluut geen sprake van een doofpot. En ja, misschien had Hennis hem verteld over het bombardement, maar hij kon het zich met de beste wil van de wereld niet herinneren. En wat je niet weet, kun je ook niet faken. En zelfs Hennis weet niet zeker of zij destijds, het was 2015, de minister-president op de hoogte had gesteld. Er viel inhoudelijk weinig in te brengen tegen de verdediging van Rutte; het was het woord van de oppositie tegen dat van de minister-president.

PVV, PvdA en 50PLUS gaven het gevecht al snel op; het was niet te winnen. GroenLinks, SP en Forum voor Democratie bleven hameren op de ongeloofwaardigheid van Rutte zonder daarvoor bewijzen aan te dragen. Maar het werkte wel; Rutte werd gedurende het debat keer op keer beschuldigd van leugens. Ook al was daarvoor geen enkele feitelijke aanwijzing, het beeld van een leugenachtige premier bleef wel hangen.

'Het hoort een beetje bij de tijd van het jaar. Politici raken vermoeid, maken eerder fouten en verlangen naar het kerstreces.'

Grote irritatie en ergernis daarover bij de VVD, ook over de kritiek op de militaire missie. Een liberaal Kamerlid verhaalde over F16-piloten in Irak die een wapen bij zich hadden om zelfmoord te plegen als ze in handen dreigden te vallen van IS; militairen die bereid zijn hun leven te geven voor onze veiligheid. Maar bij de VVD ook ergernis over CU-woordvoerder Joël Voordewind, die zich in het debat gedroeg als ware hij van de oppositie.

De liberalen voelen zich steeds vaker in de steek gelaten door de coalitiepartners. Het CDA liet toe dat Bijleveld met een beschuldigende vinger wees naar VVD-bewindslieden, D66 en ChristenUnie staken geen poot uit toen Rutte ervan werd beschuldigd geen regie te voeren in de stikstof- en PFAS-crisis. Maar ook onvrede bij D66, dat geen geld krijgt om de talrijke problemen in het onderwijs op te lossen. En bij alle coalitiepartners verdeeldheid en ongemak over hoe om te gaan met een eventuele terugkeer van IS-vrouwen en – kinderen.

In de kabinetsploeg lijkt het allemaal nog koek en ei. Maar het wekelijks overleg tussen de top van het kabinet en de fractieleiders van de coalitie verloopt steeds moeizamer. Het hoort een beetje bij de tijd van het jaar. Politici raken vermoeid, maken eerder fouten en verlangen naar het kerstreces.

Nog een maandje geduld.