Randy Martens

Randy Martens

@randymartens

Randy Martens schrijft over politieke economie. Hij is econoom en lobbyist bij woningcorporatievereniging Aedes.

Opinie

Besturen doe je voordat het Malieveld vol staat

07 november 2019 06:15

Vrijdagavond laat verraste het kabinet door met een onaangekondigd, 'incidenteel' (technocratenjargon voor 'eenmalig') uitgavenpakket van 1 miljard euro te komen om de problemen in zowel het onderwijs als de bouw te verlichten.

Het incidentele karakter van het extra geld voor slechts de jaren 2020 en 2021 leidde direct tot een storm aan protest in het onderwijs. Volkomen begrijpelijk. Je werkt als leraar al voor een bescheiden salaris, als je dan weet dat je over 2 jaar alwéér om geld moet bedelen is dat precies het zetje dat je van 'boos' naar 'woedend' kan duwen.

Het afkopen van structurele problemen met niet-structurele oplossingen is niet geheel toevallig ook de oorzaak van de stikstofcrisis. Reconstructies laten zien dat het al jarenlang bekend was dat de PAS-systematiek vooral inhield dat tijd gekocht werd tot het stikstofkaartenhuis definitief zou klappen.

Net als in de jaren '60

Het jarenlang vooruitschuiven van problemen is de reden dat het Malieveld er inmiddels bijligt als een omgeploegde akker. Het schijnt zelfs zo te zijn dat er nu evenveel gedemonstreerd wordt als in de jaren '60. De demonstraties van nu lijken echter anders te zijn.

Er wordt minder vaak 'ideologisch' geprotesteerd, zoals tegen de oorlog in Vietnam of de kernbom. Demonstraties in deze tijd laten zich vaak het beste beschrijven als beroepsgroepen zoals leraren, boeren, bouwers en jeugdzorgers die ageren tegen falend overheidsbeleid.

Het kan niet onbenoemd blijven hoe absurd het is dat oud-bewindspersonen en zittende coalitie-Kamerleden schaamteloos tegen hun eigen beleid of regering protesteren. Gevraagd om nog eens uitleg te geven over zijn eigen betrokkenheid bij het stikstofdossier als oud-staatsecretaris van Landbouw antwoordde Henk Bleker zelfs dat hij normaal wel zin zou hebben in een interview, maar: "Hier moet ik me helemaal in verdiepen. Daar heb ik geen tijd voor." 

(Misschien had je je er toen in moeten verdiepen, Henk.)

Verborgen tekorten

Het feit dat het kabinet nu ongepland een miljard op tafel moet leggen voor het onderwijs en de bouw legt tevens iets zorgwekkends bloot over overheidsfinanciën.  

De minister van Financiën mag dan erg trots zijn dat de rijksbegroting sluit met zwarte cijfers, onder het oppervlakte woekeren nu al de problemen die later grote overheidsuitgaven onvermijdelijk maken. Een gesprekje met een willekeurige medewerker in de zorg, de volkshuisvesting of bij defensie kan dit eenvoudig illustreren.

Zoals het altijd is met onderhoud en investeringen leidt het uitstellen van noodzakelijke uitgaven nu, tot veel hogere kosten later. De sluitende begroting van vandaag is de staking van morgen.

Problemen worden tijdelijk afgekocht

Het ‘vrijdagavond’-pakket is dan ook een treffende illustratie van waar het misgaat in politiek Den Haag: problemen zoals in het onderwijs worden niet structureel opgelost maar tijdelijk afgekocht en vooruitgeschoven. Een bijgevolg is dat politiek Den Haag een mijnenveld is geworden voor bewindspersonen; je weet nooit wanneer een sluimerend probleem plotseling in een crisis verandert.

Wat niet helpt is dat qua individuele politieke carrières precies de verkeerde eigenschappen beloond worden. Politieke carrières worden niet gemaakt door zorgvuldig wetgevend en controlerend werk, maar door met een gele helm 130 kilometer per uur bordjes te onthullen of door gevatte opmerkingen in goed bekeken debatten (tot voor kort niet over stikstofnormen).  

Politieke partijen zouden er goed aan doen om hier bij kandidaatstellingen tegenwicht aan te bieden en juist zorgvuldig parlementair werk te belonen.  

Terugkeer van de bestuurderspartij?

Problemen die opgelost kunnen worden met geld zijn in feite nog een luxe. Maar de deplorabele staat van uitvoeringsorganisaties zoals Belastingdienst en UWV, of de schokkende toename van dakloosheid kunnen niet zomaar even opgelost worden door er geld tegenaan te smijten. Dit soort problemen zullen de komende 10 jaar nog bij ons blijven en zullen daardoor de aard van het politieke bedrijf grondig veranderen.

De afgelopen jaren scoorden vooral partijen goed die het beste konden benoemen wat de Nederlander innerlijk voelde. Of partijen die geen partij meer wilden zijn maar een 'maatschappelijke beweging'. Dat tijdperk komt langzaam tot een einde.

De toekomst is aan partijen die uitstralen dat ze daadwerkelijk capabel zijn om het land te besturen en die niet pas als het Malieveld vol staat, op minimale wijze in actie komen.