Cody Hochstenbach

Cody Hochstenbach

@CodyHochstenB

Cody Hochstenbach is stadsgeograaf en werkzaam als postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. 

Opinie

Ruimtelijk nivelleren is een feest

16 september 2019 06:21

Ik ben een geboren en getogen Maastrichtenaar en woonde er totdat ik op mijn achttiende in Amsterdam ging studeren. Maastricht is natuurlijk een bijzonder aantrekkelijke stad met haar historische centrum, talloze horeca van studentenkroegen tot sterrenrestaurants, en gemoedelijke sfeer. Je zal er maar wonen.

De stad dankt haar aantrekkelijkheid op zijn minst ten dele aan de aanwezigheid van een grote universiteit en de studentenpopulatie. Maar de Universiteit Maastricht is eigenlijk nog piepjong. Pas in 1969 besloot het Rijk dat er een universiteit geopend moest worden in Zuid-Limburg om de regio te compenseren voor het sluiten van de kolenmijnen en van nieuwe economische impulsen te voorzien. In 1976 werd de universiteit, destijds de Rijksuniversiteit Limburg geheten, officieel geopend door koningin Juliana.

Dit is een typisch voorbeeld van gecoördineerde ruimtelijk herverdeling. Het idee is simpel: verplaats banen en mensen naar een kwakkelende regio, en dit genereert een extra effect. Al die nieuwe banen moeten immers gevuld worden met werknemers die weer ergens moeten wonen, boodschappen doen, bier drinken en hun kinderen naar school sturen. Zie daar je multiplier voor de lokale economie.

In de jaren zestig en zeventig was dergelijk ruimtelijk spreidingsbeleid in de mode. Rijksdiensten als de PTT en het CBS werden verplaatst vanuit de Randstad naar provinciesteden als Groningen en Heerlen. Zo zijn er nog tal van andere voorbeelden.

Tegenwoordig wordt er, vooral onder planologen, bijzonder lacherig gedaan over dit spreidingsbeleid. Het zou totaal zijn geflopt. Dat is echter maar de vraag. Die conclusie lijkt grotendeels getrokken na een enkel onderzoek in de jaren tachtig naar de verhuizing van de PTT, een overheidsdienst die sowieso weinig toekomstbestendig bleek en niet veel later werd geprivatiseerd, zo legde economisch geograaf en stedelijke-netwerken expert Michiel van Meeteren mij eens uit. Vooral de directie had weinig zin de Randstad te moeten verruilen voor de periferie. Veel werknemers konden de betaalbare huisvesting en open ruimte daarentegen best waarderen.

Het huidige beleid slaat een compleet andere afslag in. Stadsgoeroes zien het liefst een zo groot mogelijke opeenstapeling van mensen en activiteiten in de grote steden. Werkgelegenheid, cultuur, evenementen – alles moet maar naar Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht. Zie ook het songfestival dat niet naar Maastricht maar naar Rotterdam ging (ja, dat doet pijn als Maastrichtenaar). Het is alle ballen op de Randstad.

De komende jaren zal de Nederlandse bevolking volgens vorige week gepubliceerde CBS prognoses groeien, maar met aanzienlijke ruimtelijke verschillen. De Randstad groeit als kool, met nog meer druk op voorzieningen (leraren zijn er nu al niet aan te slepen), het schaarse groen en de leefkwaliteit als gevolg. Bovenal betekent dit nóg meer krapte op de al dolgedraaide woningmarkt. Verwacht nog drukkere woningbezichtigingen en nog langere wachtlijsten. Tegelijkertijd zet de leegloop van Zuid-Limburg, grote delen van Groningen en andere gebieden door.

Is er dan geen reden voor het Randstedelijke concentratiebeleid? Jawel, concentratie levert mogelijk agglomeratievoordelen op, oftewel zet bedrijven en mensen dicht bij elkaar en ze genereren een extra economische plus.

Maar is het dat wel waard? Met effectief spreidingsbeleid haal je enerzijds wat druk van het ventiel van de Randstad af. Anderzijds help je krimpende regio's, waar nu de scholen, bibliotheken en andere belangrijke voorzieningen hun deuren moeten sluiten. Waar de vergrijzingsdubbel zo hard toeslaat omdat juist de jongeren vertrekken en niet meer terugkomen. Zelfs in het aangename Maastricht moeten veel basisscholen verdwijnen omdat er simpelweg niet genoeg kinderen zijn om de klaslokalen te vullen.

Ook draagt ruimtelijke herverdeling bij aan het dichten van de economische en de gevoelde, mentale kloof tussen de Randstad en rest van het land.

Het is bizar dat de politiek spreekt van een wooncrisis en geen idee heeft hoe ze de bouw kan opschroeven (volgens minister Kajsa Ollongren is er een tekort van 300.000 woningen), maar tegelijkertijd bij de bouw van iedere nieuwe woning in Zuid-Limburg een bijdrage eist voor de sloop van een oude woning. Spreidingsbeleid zorgt voor een efficiëntere verdeling van de woningvoorraad.

Efficiënte ruimtelijke herverdeling kan daarom een cruciaal beleidsinstrument zijn. Om de wooncrisis te lijf te gaan en om de leefbaarheid in zowel de grote steden die kraken in hun voegen als de leeglopende krimpgebieden op peil te houden. Pak het alleen niet halfslachtig aan. Je moet niet een enkele dienst overhevelen en that's it, maar zorgen voor het hele pakket aan banen, mensen, voorzieningen en duurzame infrastructuur. 

Het is hoog tijd dat we stoppen met lacherig doen over spreidingsbeleid en het omarmen als planologische reddingsboei.