Esther Crabbendam

Esther Crabbendam

@Ezsther

Esther Crabbendam werkt bij privacyorganisatie Bits of Freedom en was voorheen voorzitter van FNV Jong. 

Opinie

China is de vijand niet, of in elk geval niet de enige

20 augustus 2019 06:10

Het stellen van kritische vragen bij het gebruik van technologie is uiteraard toe te juichen. Wat is het verdienmodel dat schuilgaat achter 'gratis' apps? Wat gebeurt er met de data die in de openbare ruimte aan het publiek wordt onttrokken? Welke consequenties heeft gebruik van gezichtsherkenningstechnologie voor individu en samenleving? Hoeveel controle moeten we houden over onze kritische infrastructuur? Het zijn vragen die eigenlijk niet vaak genoeg kunnen worden gesteld.

Toch gaat er iets niet helemaal goed in de toenemende kritische benadering van technologie. Steeds vaker worden er vragen gesteld in het kader van 'het beschermen van onze belangen' ten opzichte van 'de Chinezen' of 'de Russen'. Voorgesteld als vijandige mogendheden die het slechtste met ons voor hebben. Dat is een frame waarmee we vooral onszelf een rad voor de ogen draaien.

Ter verduidelijking: bedrijven en instellingen uit China en Rusland moeten zeer kritisch benaderd worden. De verwevenheid van industrie en politiek is in deze landen veel te sterk. Russische wetgeving draagt bedrijven op om alle data waarover ze beschikken, ook beschikbaar te maken aan de geheime diensten en andere staatsapparaten onder het gezag van Poetin. Huawei is de facto onderdeel van het Chinese staatsapparaat, dat bedrijven kan inzetten om te helpen bij het verzamelen van inlichtingen.

Huawei-oprichter Ren Zhengfei wordt er als voormalig technoloog in het Volksbevrijdingsleger van verdacht nauwe banden te onderhouden met het surveillanceapparaat. Een surveillanceapparaat dat met de invoering van het sociale kredietsysteem steeds meer gaat lijken op de dystopiën die we tot nu toe alleen kenden uit sci-fi-literatuur, en we zo ver als mogelijk bij ons vandaan willen houden.

Het probleem is dus niet dát er kritische vragen worden gesteld als het gaat over Russische of Chinese technologie, maar hoé ze worden gesteld. Alsof ze fundamenteel minder te vertrouwen zijn dan bijvoorbeeld Nederlandse of Amerikaanse bedrijven, en dus scherper moeten worden beoordeeld. Het zijn ideale boemannen – vooral voor westerse bedrijven die zich met dit verhaal in de hand beter kunnen presenteren als redelijk en veilig alternatief. Dat zijn ze echter niet, en daar schuilt het gevaar van deze beeldvorming. Het kan leiden tot een minder kritische benadering van bedrijven die al lang en breed bewezen hebben dat ze evenmin in ons belang opereren, en net zo graag meehelpen om totalitaire staten op te tuigen of te faciliteren.

Zo werken verschillende westerse bedrijven via een omweg mee aan het opbouwen van de bekritiseerde Chinese surveillancestaat, onthulde The Intercept onlangs. De New York Times publiceerde 11 augustus een onthutsend verhaal over de rol die Google's YouTube speelde bij het aan de macht helpen van de Braziliaanse autoritaire leider Bolsonaro. Eerder werd duidelijk hoe WhatsApp bijdroeg aan zijn machtsgreep. In de Netflix-docu The Great Hack werd getoond hoe het Amerikaans-Britse Cambridge Analytica via sociale media de verkiezingen in Trinidad en Tobago saboteerde.

Over de ontwrichtende rol die Facebook bij verschillende verkiezingen en referenda heeft gespeeld is ook al het nodige duidelijk geworden. En elke keer dat we captcha's van Google gebruiken (om te testen of je een robot bent), werken we ongevraagd mee aan herkenningstechnologie die wordt ingezet voor het omstreden Amerikaanse drone-programma.

De Chinese en Russische dreiging wordt door westerse bedrijven met enthousiasme gebruikt als argument om regulering en inperking van de eigen operaties tegen te houden. Facebook-opperhoofd Mark Zuckerberg zei dat als Facebook zou worden opgebroken door Amerikaanse toezichthouders, 'het alternatief de Chinese bedrijven zullen zijn'. David Marcus, projectleider van Facebooks digitale munt Libra, zei: "Ik geloof dat als Amerika niet leidt op het gebied van digitale valuta en betalingen, anderen dat wel zullen doen."

Het beschuldigen van 'de ander' of 'de vreemdeling' om er zelf beter uit te komen is een eeuwenoude tactiek. Wijs nadrukkelijk op de boeman uit het Oosten en prijs jezelf aan als het enige alternatief, dan gaan de roep om regulering en transparantie en kritiek op jouw ethische keuzes steeds meer lijken op ondermijning van 'onze veiligheid'.

Laten we er niet in trappen. De boeman komt niet uit het Oosten. De boeman is overal.