Jos Heymans

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Opinie

Diplomaat Rutte verliest zijn glans

03 augustus 2019 06:00

En wéér loopt Nederland een prestigieuze internationale post mis. Niet Jeroen Dijsselbloem maar een Bulgaarse mevrouw die niet aan de leeftijdseis voldoet, wordt door de Europese ministers van Financiën voorgedragen als de nieuwe baas van het IMF, het Internationaal Monetair Fonds. Het is de tweede keer binnen een maand dat het kabinet naast de hoofdprijs grijpt. En dat is niet goed voor Mark Rutte; zijn gezag binnen de club van Europese regeringsleiders is tanende.

Rutte had een beetje het imago dat hem, sinds hij in 2010 premier werd, alles lukt. De meeste crisissituaties weet hij te beheersen; alleen zijn eerste kabinet viel toen PVV'er Geert Wilders zijn gedoogsteun introk. Ook zonder parlementaire meerderheid slaagt Rutte erin zijn plannen te realiseren door slimme deals te sluiten met oppositiepartijen. En in Europa is hij een oudgediende, die gezag heeft opgebouwd en naar wie iedereen luistert.

Nederland is in politiek opzicht nu eenmaal niet groot genoeg.

Maar het zit hem al weken tegen. Het lukte Rutte niet om een topbaan voor Frans Timmermans binnen te slepen. Die miste het voorzitterschap van de Europese Commissie, omdat naast een paar Oost-Europese landen ook enkele christendemocratische regeringen Timmermans niet wilden. Rutte had wel de Duitsers zo ver gekregen om hun steun voor Timmermans uit te spreken – en dat was al opmerkelijk omdat Duitsland daarmee de eigen kandidaat, Manfred Weber, passeerde. Maar de Franse president Macron hield de benoeming van Timmermans uiteindelijk tegen.

Rutte gaf zichzelf de schuld van zijn mislukte missie, een tikje overdreven, want als het erop aankomt heb je in Europa zowel de Duitsers als de Fransen nodig. Nederland is in politiek opzicht nu eenmaal niet groot genoeg. De topbanen werden vorige maand vergeven aan Duitse, Franse en Spaanse kandidaten. België kreeg min of meer bij toeval het voorzitterschap van de Europese Raad (de regeringsleiders) in de schoot geworpen, omdat de liberalen in Europa ook nog iets moesten hebben.

Wat ging er fout? Onderschatting van het verzet tegen 'onze' kandidaten speelt een belangrijke rol in het mislukken van de missies.

Er werd niet lang getreurd in Den Haag; er deed zich een nieuwe kans voor met het voorzitterschap van het Internationaal Monetair Fonds. Het kabinet zette zijn volle gewicht achter de kandidatuur van Dijsselbloem. Drie ministers (Rutte, Hoekstra en Blok) belden en appten zich suf om steun voor Dijsselbloem te vinden. Een heel leger aan Haagse en Europese ambtenaren bewerkte de collega’s van andere EU-landen. Ook nu weer lukte het om Duitsland en andere noordelijke lidstaten aan onze kant te krijgen. Maar het was wederom niet genoeg.

Wat ging er fout? Onderschatting van het verzet tegen 'onze' kandidaten speelt een belangrijke rol in het mislukken van de missies. Van Timmermans was bekend dat hij in Oost-Europa politieke vijanden had, nadat hij – overigens volkomen terecht – als Eurocommissaris Polen en Hongarije hard had aangepakt. Dijsselbloem verkeerde in een vergelijkbare situatie; hij had als voorzitter van de Eurogroep stevige eisen gesteld aan financieel zwakke landen als Griekenland, Cyprus en Spanje. Hij hekelde de mentaliteit van Zuid-Europese lidstaten, die hun geld uitgaven aan 'drank en vrouwen' en vervolgens hun hand ophielden bij de rijke landen.

Het kabinet heeft zich onvoldoende gerealiseerd dat de optredens van Timmermans en Dijsselbloem in Oost- en Zuid-Europa diepe wonden hadden geslagen. Rutte-3 bagatelliseerde de kritiek uit die landen en ging ervan uit dat kwaliteit de doorslag zou geven. En inderdaad zijn Timmermans en Dijsselbloem allebei zeer gekwalificeerd voor de functies die zij ambieerden.

Het ging al negen jaar goed. Tot een maand geleden. Twee uitgelezen topkandidaten legden het loodje.

Maar zo werkt het niet bij de verdeling van Europese en mondiale topbanen. Daar is kwaliteit van ondergeschikt belang; daar geeft de politieke kleur, de geografische ligging en de gunfactor uiteindelijk de doorslag. Niet de beste, maar degene met de meeste politieke vriendjes krijgt de baan.

Dat weet Rutte als geen ander. Maar hij vertrouwde op zijn kwaliteit als diplomaat, op zijn ervaring in het Europese circuit, op zijn soepele manier van omgaan met invloedrijke politici als Angela Merkel en Emmanuel Macron. Dat was te begrijpen; het ging immers al negen jaar goed. Tot een maand geleden. Twee uitgelezen topkandidaten legden het loodje.

De glans is er een beetje af bij Rutte.