Marlise Hamaker

Marlise Hamaker

@Mhamak

Marlise Hamaker is eigenaar van communicatietraining- en adviesbureau Listen Up, dat zich in het bijzonder op (top)vrouwen richt. Ze schrijft over haar werk en over de gender gap. 

Opinie

Rebelse meisjes

01 augustus 2019 06:22

"Waarom denken die mannen steeds dat ze vrouwen kunnen vertellen wat ze wel en niet mogen doen?" De 12-jarige vragensteller verwachtte dat ik daar wel een antwoord op had. Net zoals ik meestal goed kan uitleggen wat de woorden betekenen die ze nog niet kent.

Nu had ik even geen antwoord. Niet álle mannen natuurlijk, en niet alléén mannen. Maar het was wel een goed opgemerkte gemene deler in het boek dat we aan het lezen waren: Bedtijdverhalen voor Rebelse Meisjes

Eens per week maken we samen huiswerk, deze 12-jarige vragensteller en ik. Ze komt uit Syrië en spreekt goed Nederlands, maar aan woordenschat en spelling moet ze nog werken. En dus lezen we veel, onder andere in de boeken over rebelse meisjes. 

"Een man heeft verstand van dingen, een vrouw overkomt dingen"

Er staan verhalen in over vrouwen als Billie Jean King, Mary Fields, Ellen Degeneres en Shamsia Hassani. Vrouwen die allemaal op een zeker moment te maken kregen met mensen die vertelden wat ze wel en niet konden of mochten doen. Of wat ze behoorden te zijn. 

Dat horen vrouwen (én mannen) nog altijd met regelmaat. Expliciet, van conservatieve politici en bijbehorende opiniemakers. En impliciet door de voorbeelden die ze dagelijks krijgen voorgeschoteld. Zoals de talkshowtafels, waar de experts vaak mannen zijn en de ervaringsdeskundigen vrouwen. Waarin impliciet de mededeling zit: een man heeft verstand van dingen, een vrouw overkomt dingen.

Een treffend voorbeeld daarvan ontdekte ook hoogleraar Henriëtte Prast toen ze de VWO-examens Economie tussen 2016 en 2018 onderzocht. De rollen van vrouwen en mannen in de examenvragen bleken nogal verschillend. Mannen waren onder andere econoom, directeur en minister. Vrouwen waren (een vriendin van) een bijstandsgerechtigde, een lerares economie en een spaarder met een negatief netto-rendement. 

"Stereotypering heeft invloed op studiekeuze, loopbaan en prestaties"

De examenteksten roepen het beeld op van een stereotypewereld waarin mannen veel en vrouwen weinig bereiken, betoogt Prast. "Het activeren van een stereotype bevordert bovendien dat mensen zich volgens het stereotype gaan gedragen, en verkleint het zelfvertrouwen van mensen op terreinen die niet bij hun stereotype passen - in dit geval dus dat van meisjes op het gebied van economie."

Stereotypering heeft niet alleen invloed op studiekeuze en loopbaan, maar ook op prestaties, vervolgt Prast. En dat is precies waarom het van belang is om vrouwen en mannen in andere dan stereotyperollen te zien. Ik was dan ook benieuwd of het - na de publicatie van Prast - dit jaar beter gesteld was met het VWO-examen Economie. 

In de vragen vond ik nog steeds overwegend mannen die beleggingsadviseur, minister, econoom en directeur waren. De vrouwen waren behoorlijk in de minderheid, maar de enkeling die er in voorkwam was niet langer bijstandsmoeder of een spaarder met een negatief netto-rendement. Ze waren gepromoveerd tot econoom en directeur.

"Rolmodellen zijn zo veel interessanter dan conservatieve politici"

Vooruitgang dus. Nog lang niet genoeg, maar vooruitgang desalniettemin. En die is er niet alleen in economie-examens. Ja, de conservatieve politici en bijbehorende opiniemakers zijn luidruchtig, bepalend en zetten de rem erop als het gaat om gelijke behandeling en gelijke kansen. Maar de rolmodellen die er tegenover staan zijn zo veel interessanter. 

Zoals de voetballer die opkomt voor haar rechten en niet bang is om zich uit te spreken. Zoals de man die juist níet mansplaint hoe vrouwen een WK-finale kunnen winnen. Zoals de scherpe RTL-verslaggever die haar huiswerk heeft gedaan en een politicus niet met ontwijkend gebabbel laat wegkomen. Zoals de man en de vrouw in deze mooie podcast over rolmodellen. Zoals de vriendin die bewust met regelmaat het kluswerk in huis doet, zodat haar peuter en kleuter zien dat mama's en papa's dezelfde dingen kunnen.

Ik vroeg de 12-jarige wat ze tot nu toe geleerd had van de rebelse meisjes-boeken. Veel over de geschiedenis, antwoordde ze, en veel nieuwe woorden. Even was het stil. "Wat betekent rebelse eigenlijk?", vroeg ze toen. 

Tegendraads, zei ik. Dat je de dingen op jouw eigen manier doet, en niet hoe anderen vinden dat je ze moet doen. "Zoals de vrouwen in het boek", concludeerde ze. Ik knikte. En dacht: dat kun je natuurlijk niet vroeg genoeg leren. En niet vaak genoeg zien in de wereld om je heen.