Leo Lucassen

Leo Lucassen

@Leolucassen

Leo Lucassen is hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis en Directeur Onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Opinie

Hoezo geen visie of controle op migratie?

29 juli 2019 06:17

Vorige week verklaarde Paul Scheffer in een video-gesprek met RTLZ-columnist Roderick Veelo dat 'we de Europese buitengrens kunnen controleren, als we dat maar willen'.

Daarmee suggererend dat die grens zo lek is als een mandje. En bovendien dat het met name in West-Europese staten ontbreekt aan een visie op migratie. Hoeveel en wie willen we toelaten en wat verwachten we van deze nieuwkomers? Vragen die niet worden gesteld, laat staan dat we er een antwoord op hebben, aldus Scheffer.

Volgens hem beschouwen de meeste politici, en vele anderen met hen, migratie vooral als iets dat ons overkomt en waar je toch geen invloed op hebt. Het gevolg zou zijn dat we willens en wetens de controle over onze grenzen hebben verloren. Met de voor velen onverwachte toename van asielzoekers in 2015 als ultiem bewijs.

Dit mag voor sommigen op het eerste gezicht een plausibele redenering lijken. Maar wie naar de feiten kijkt kan alleen maar constateren dat Nederland en andere EU-lidstaten al vanaf het begin van de jaren 90 een gezamenlijk migratiebeleid hebben ontwikkeld. Om te beginnen met als doel het aantal asielzoekers zo laag mogelijk te houden. Dat begon in 1990 met de overeenkomst van Dublin. Die schreef voor dat asielzoekers nog maar in één land een aanvraag konden indienen, om zo 'asielshoppen' te voorkomen.

Bovendien gaven de toenmalige staatssecretarissen van Justitie, in die tijd vooral PvdA’ers (Kosto, Cohen, Kalsbeek), voortdurend het signaal af dat asielzoekers niet moesten denken dat ze hier in een gespreid bedje terecht kwamen. Bekend zijn de beelden uit juli 1993 van de opvang in tenten en mensen in maisvelden, tot grote woede van Vluchtelingenwerk die de overheid er van beschuldigde bewust een afschrikwekkend beeld te verspreiden.

In dezelfde periode werden er pogingen gedaan huwelijksmigratie uit Turkije en Marokko af te remmen, onder meer met als argument dat 'het lastig soep maken is als anderen voortdurend koud water in de pan gooien', aldus Ien Dales (ook PvdA), die tussen 1989 en 1994 als minister van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk was voor het integratiebeleid.

Kortom, vanaf het einde van de vorige eeuw werd er bewust een restrictief beleid ontwikkeld, gericht tegen de komst van asielzoekers en tegen de immigratie van lager-geschoolde nieuwkomers, met name uit Noord-Afrika en Turkije. Om hun migratie aan banden te leggen werd er in de loop van de jaren 90 door de EU een visumbeleid opgetuigd. Door die 'papieren grens' werd het steeds moeilijker voor asielzoekers of laaggeschoolden om nog op een normale manier naar Europa te reizen.

Terwijl de arbeids- en huwelijksmigratie uit Turkije en Marokko na de eeuwwisseling opdroogde, namen na 2010 de aantallen asielzoekers weer toe. Vooral toen de crisis in Syrië (en Irak) in 2014-2015 zijn hoogtepunt bereikte. Anders dan in de jaren 90 zagen Syriërs, Irakezen en Afghanen, in die jaren samen goed voor zo’n 70 procent van alle asielzoekers, zich door het strikte visumbeleid gedwongen gebruik te maken van mensensmokkelaars met wrakke bootjes.

De EU reageerde daarop met de Turkijedeal. Gevolgd door een verdere externalisering van de buitengrens, tot diep in Afrika. Daar worden autoritaire regimes betaald om migranten al ten zuiden van de Sahara tegen te houden.

Wat je daar verder ook van mag vinden, het Fort Europa-beleid getuigt niet bepaald van een gebrek aan visie of controle. Het is zonneklaar dat EU-lidstaten asielzoekers liever kwijt dan rijk zijn. De weigering om de tienduizenden sinds 2015 in Griekenland gestrande asielzoekers over de rest van Europa te verspreiden en het criminaliseren van het redden van drenkelingen in de Middellandse Zee sluiten hier naadloos bij aan.

Door het restrictieve beleid zijn de aantallen asielzoekers en irreguliere migranten na 2015 drastisch afgenomen. Dat er desondanks nog steeds mensen zijn die grof geld betalen en hun leven riskeren om de zuidkust van Europa te bereiken, laat juist zien hoe moeilijk het is geworden om die buitengrens zonder de juiste papieren te passeren.

Ook aan het toelaten van legale arbeidsmigratie ligt een duidelijke visie ten grondslag. De meeste lidstaten willen best migranten, zo lang die maar bijdragen aan de economie en geen geld kosten. Hooggeschoolde arbeidsmigranten zijn zo zeer welkom, zeker als de arbeidsmarkt daar om vraagt.  Het vrijmaken van de arbeidsmarkt binnen de EU was ook een bewuste politieke keuze die hand in hand ging met het sterk versoberen van het recht op sociale zekerheid. Zowel de grenzeloze migratie binnen de EU als het selecteren van hoger opgeleide migranten uit andere delen van de wereld (de 'expats') zijn op dat verdienmodel gestoeld.

Wie dus beweert dat er geen visie op migratie is dat en de buitengrenzen wagenwijd open staan, gaat wel erg gemakkelijk voorbij aan deze feiten. Of je het eens bent met het saboteren van het Vluchtelingenverdrag, of met het voorop stellen van arbeidsmarktbelangen, is een andere kwestie.