Pieter Klein

Pieter Klein

@pieterkleinrtl

Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Opinie

Menno Snel en de geur van bederf

16 juli 2019 02:10

Sommigen vinden 'onrechtmatig' een abstract, juridisch woord. Of ze krijgen het maar moeilijk uit de mond, zoals D66-staatssecretaris Snel (Financiën). Hij heeft het liever over 'fouten', terugkeer naar de menselijke maat, lessen voor de toekomst. Verhullend taalgebruik. Schadelijk ook. Want onrechtmatig zegt veel preciezer wat het is: tégen de wet, contra legem. Illegaal dus. Mogelijk zelfs strafbaar: schending van de ambtseed, of ernstig plichtsverzuim.

Als een overheid haar eigen wetten overtreedt dan is er, om met CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt te spreken, sprake van een 'crisis in de rechtsstaat'. Ik heb het uiteraard over de massale onrechtmatige stopzetting van toeslagen voor kinderopvang in 2014, en daarna. Wat deden Menno Snel en zijn ambtenaren? Ze gaven maanden-, jarenlang geen openheid van zaken, verdwaalden in hun eigen tunnelvisie, en openden de jacht op een klokkenluider in plaats van recht te doen aan gedupeerde ouders. Zo 'corrumpeer' je de Belastingdienst, hield Omtzigt de staatssecretaris voor in een venijnig Kamerdebat. Corrumperen is een duur woord voor: het mogelijk maken van moreel bederf, gedekt door de politieke leiding. En zo is het.

"We weten nog steeds heel veel niet, want in iedere nieuwe Kamerbrief blijkt dat Snel de Kamer weigert ruimhartig te informeren."

We weten trouwens ook nog steeds niet of Snel wist van die jacht op de klokkenluiders. Of dat zijn ambtenaren, zonder dat hij het wist, een collega probeerden aan te pakken die moreel het juiste deed. Ik weet niet wat erger is. We weten nog steeds heel veel niet, want in iedere nieuwe Kamerbrief blijkt dat Snel de Kamer weigert ruimhartig te informeren, zoals de grondwet voorschrijft. In iedere brief net wéér een andere lezing van de waarheid. Vaak gewoon geen antwoord. Hoeveel waarheden kan een politicus als waarheid verkopen?

Er is tot dusver niemand aangepakt voor de illegale aanpak van de overheid, die de burger tot vijand maakte, een overheid die zelf wetten met voeten trad. Niemand. Waarschijnlijk omdat in ieder geval de héle ambtelijke top ervan moet hebben geweten. En de voorganger van Snel, Eric Wiebes. Snel erkende zelf dat het beleid 'diep geschreven' stond. Logisch dus dat Renske Leijten (SP) een reeks nieuwe vragen indiende: wie gaf die opdracht om illegaal te handelen? En, nadat in 2016 werd ontdekt dat dit nieuwe door de beugel kon, waarom ging de Belastingdienst in deze zaak toch door met mensen kapot procederen? Wanneer snapte Snel dit?

"Niemand heeft gezegd dat de Belastingdienst zich moest gedragen als een cowboyteam dat boven de wet staat."

Ik wist niet of ik moest huilen of lachen toen een krant zaterdag schreef dat er één hoofdschuldige was in de toeslagenaffaire: de Tweede Kamer. Dat die de Belastingdienst zou hebben aangezet tot de rechteloze praktijken. Aperte nonsens. Ja, in de nasleep van de Bulgarenfraude bleek dat sprake was van een crisis. Ik weet dat nog goed, omdat RTL Nieuws aan de basis stond van die onthullingen die aantoonden dat de overheid niet in de gaten had dat de staat werd gebruikt als pinautomaat, via georganiseerd en stelselmatig misbruik.

En ja, iedereen vond dat meer controle nodig was. Regering, parlement, samenleving. Wetgeving werd aangescherpt, er kwam strenger toezicht op toeslagen. Maar niemand heeft gezegd dat de Belastingdienst zich moest gedragen als een cowboyteam dat boven de wet staat. Sjoemelen met nepbewijs. Valsheid in geschrifte. Ouders over de kling jagen, jaren het bos in sturen, ook als je weet dat je ongelijk hebt. Rechters voorliegen, ontlastende stukken achterhouden. Interne kritiek smoren. En gewoon doorgaan nadat alle alarmbellen waren afgegaan.

"Waarschijnlijk had een ‘woordvoerder’ van de Belastingdienst de krant iets ingefluisterd: er was niet alleen rook, er was echt vuur!"

Het was dezelfde krant die het lef had te schrijven dat er in 2014 écht wel iets aan de hand was met het gastouderbureau in Eindhoven dat in de affaire centraal stond. En met de gastouders. En dus met een deel van de ruim 300 gedupeerde vraagouders. Vijf jaar nadat de ongegronde verdachtmakingen begonnen. Schrijven dat het fraudeonderzoek om 'onduidelijke redenen' was beëindigd. Terwijl Menno Snel net eindelijk had opgebiecht dat er helemaal geen aanleiding was voor nader onderzoek. Omdat er niets was. En dat hij álle betrokken ouders wil compenseren voor het leed, ook degenen die geen rechtszaken voerden.

Daarin lag na vijf jaar de erkenning besloten dat alle eerdere informatie die zijn Belastingdienst misbruikte, niet deugde. Niet afgemaakt, rammelend onderzoek, waartegen geen verweer kon worden gevoerd. Ongefundeerde informatie die werd misbruikt in rechtszaken. Achtergehouden voor de Kamer. Waarschijnlijk had een 'woordvoerder' van de Belastingdienst de krant iets ingefluisterd: er was niet alleen rook, er was echt vuur! De vingerafdrukken waren voor iedere insider zichtbaar. Toen degenen achter het gastouderbureau de krant vroegen om een faire rectificatie, stuitten ze op de arrogantie van de journalistiek: niets fout gedaan, het staat toch in de oude openbare stukken? Een vorm van machtsmisbruik, en ook hier: de geur van bederf.

"Uit de formuleringen kun je afleiden dat erover was nagedacht. Bederf kent vele verschijningsvormen."

Ik twitterde erover, ging over de schreef, en bood een dag later publiekelijk excuses aan voor mijn felheid. Maar ik kan er nog steeds niet over uit. De krant gaf tegenover het gastouderbureau aan: ja, als er inderdaad informatie doelbewust achtergehouden is voor rechters, en Tweede Kamer, dat is dat een heel groot politiek schandaal, dat niet zonder gevolgen kan blijven…

Inderdaad. Exact het cruciale punt dat al evident is aangetoond in de CAF-11-zaak, zoals de kwestie rond het gastouderbureau uit Eindhoven heet. De Belastingdienst die rotzooide met bewijsvoering bij de Raad van State tegen gedupeerde ouders. De landsadvocaat die geniepig hetzelfde deed tegen het bureau uit Eindhoven.

Vrijdag was er een snoeiharde uitspraak van een Rotterdamse rechter in een ándere zaak, van een jonge moeder. Weet je nog, Menno Snel, die vlak daarvoor zei dat hij geen 'signalen' had dat zijn Belastingdienst ook in 170 andere zaken onrechtmatig had gehandeld?  Althans, geen 'concrete' signalen. Althans, 'geen externe' signalen. Althans niet zoals in CAF-11. Uit de formuleringen kun je afleiden dat erover was nagedacht. Bederf kent vele verschijningsvormen.

"Menno Snel heeft helemaal geen commissie nodig om hem te 'helpen' het nú te regelen voor alle ouders. Hij koopt alleen maar tijd."

Ik was er een paar dagen later bij, bij de inhoudelijke behandeling, maandag een week geleden. Excuus van de Belastingdienst. Ja, ook hier: 'onrechtmatig' handelen. Sorry, sorry. 'Voortschrijdend inzicht'. Ja, natuurlijk is er recht op schadevergoeding, gaan we regelen, komt goed. En ook hier bleek weer: stukken achtergehouden. De onderzoeksinformatie en de documenten die de aanleiding waren voor de 'onrechtmatige' stopzetting. Hup, alsnog boven tafel, gelastte de rechtbank vrijdag per kerende post.

Interessant is ook dat zowel de rechter als de Belastingdienst zelf aangaven dat op grond van de onrechtmatigheid schadevergoeding betaald kan worden. Da's gewoon een discretionaire bevoegdheid. Op grond van de wet. Menno Snel heeft dus helemaal geen commissie-Donner nodig om hem te 'helpen' het nú te regelen voor alle ouders. Het is dus niet waar dat dat heel ingewikkeld is. Hij koopt alleen maar tijd. Omdat er minstens 170 zaken zijn waar dit mogelijk speelt.

"Stop in een computer waarnaar je zoekt, en de computer zal zeggen: schuldig. Totdat het tegendeel bewezen is."

Ik weet wel waarom: hij is bang voor de precedentwerking. Eerst bij Toeslagen. Dan de hele Belastingdienst. En waarschijnlijk zijn z'n collega's in het kabinet ook bang. Voor de andere uitvoeringsorganisaties die ten opzichte van andere burgers verwijtbaar tekortschoten. Of onrechtmatig handelden.

Weet je trouwens hoeveel gastouderbureaus in de kinderopvang er in die jaren kapot zijn gemaakt? Het overgrote deel – vooral die waar iets was met tweede nationaliteit. En maar volhouden dat er niet etnisch geprofileerd is. En betogen dat dit 'eerder gevolg, dan oorzaak is'. 

Volg het spoor terug – naar de introductie van 'risicoprofielen' bij de fraudejacht. Het 'verhoogde risico'. Het bederf is ergens ooit begonnen. Bij het verzamelen van data, waarbij tweede nationaliteit werd verwerkt. Stop in een computer waarnaar je zoekt, en de computer zal zeggen: schuldig. Totdat het tegendeel bewezen is. 

Wordt vervolgd.