Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

We kunnen maar één kant op: méér Europa

24 mei 2019 06:11

Het dak repareren als de zon schijnt. Een recept dat totaal niet besteed is aan politici en zeker niet aan Europese politici. Die gaan liever buiten zitten om van het weer te genieten. Ze gaan alleen tot actie over als het water hen aan de lippen staat.

De uitslag van de Europese verkiezingen zal waarschijnlijk laten zien dat de polarisatie groter is geworden. Veel partijen staan inmiddels voor minder Europa. Volgens mij kan het echter maar een kant op: MEER EUROPA, als enig mogelijke antwoord op de belangrijke uitdagingen waar we voor staan. Want hoe dan ook, de onweerswolken komen alweer op aan de economische horizon. En dan zal blijken dat het dak nog altijd zo lek is als een mandje.

Geen keuze; verdergaande integratie

De belangrijkste uitdagingen van onze tijd, zoals klimaatverandering en ongelijkheid vragen een internationaal antwoord. Dit zijn immers mondiale problemen, die alleen in internationale context op een efficiënte manier kunnen worden aangepakt.

Klimaatverandering is een sluipmoordenaar die het dan wel niet op ons heeft voorzien, maar wel op onze kinderen en kleinkinderen. Die houding van 'het heeft z'n tijd nog wel' leidt ertoe dat er altijd wel redenen zijn om ons op nationaal niveau niet al teveel in te spannen.

Zo'n (drog-)reden is bijvoorbeeld dat klimaatbeleid ten koste gaat van de concurrentiepositie van een land. Efficiënt klimaatbeleid – en het draagvlak ervoor - bijvoorbeeld in de vorm van een (hogere) belasting op de uitstoot van broeikasgassen is daarom het best voor elkaar te krijgen in een zo groot mogelijke economische zone, bijvoorbeeld een stevig economisch verweven blok zoals de eurozone.

Toenemende ongelijkheid – omdat steeds meer geld en macht naar de hele grote bedrijven gaat ten koste van werknemers – vraagt een sterk internationaal tegenwicht. Belastingconcurrentie wordt vaak veroorzaakt doordat landen zich tegen elkaar uit laten spelen met lokkertjes als banen bij een hoofdkantoor.

Internationale (belasting-) coördinatie is het enige antwoord daarop. Macht en invloed van deze grote bedrijven, de Googles, Apples, Amazon's en Microsofts, kunnen alleen effectief bestreden worden op internationaal niveau. Dit is een van de gebieden waar de Europese Unie daadwerkelijk succes heeft.

Redenen voor meer Europa te over, maar de weerstand is groot. Een aantal tijdens of vlak na de eurocrisis gestarte hervormingen is nog steeds niet afgerond. Zo is de bankenunie ergens halverwege blijven steken, is er nog geen gemeenschappelijke kapitaalmarkt, is Europa nog steeds overbanked, betekent praten over een transfer- of begrotingsunie politieke zelfmoord, en lijkt milieubeleid niet veel verder te komen dan het symbolisch verbieden van plastic rietjes. Zo op het oog weinig reden voor optimisme.

Buienfront boven Europa

En toch ben ik hoopvol, omdat één ding de komende tijd welhaast zeker lijkt: de druk loopt alleen maar verder op. En dat is de enige manier om in Europa verder te komen.

De kans dat het economisch de komende tijd minder gaat is groot. We naderen toch echt het einde van de herstelcyclus na de eurocrisis. De ECB zal toch een keer zijn monetaire beleid moeten verkrappen, zodat de financiële risico's weer zichtbaar worden. De kans is vrij groot dat de nog immer aanwezige structurele problemen dan alsnog bloot komen te liggen.

Schuldposities van mogelijke probleemlanden, zoals Italië, zijn niet verbeterd. De verstrengeling van nationale banken en overheden is echt niet minder geworden. In sommige landen zijn er structurele hervormingen doorgevoerd, maar in veel landen ook niet. Al gauw zal blijken dat Europa niet bestendig is tegen nieuwe buien. En dus moeten onze beleidsmakers snel naar zolder om de gaten in het dak te dichten.

Het lijkt alsof we de keuze hebben: voor of tegen Europa. Maar in werkelijkheid is die keuze er helemaal niet. Verdere integratie van Europa, vooral economisch met een kapitaalmarktunie en grotere migratiestromen tussen landen, is de beste, zo niet enige, manier om de grote uitdagingen van onze tijd tegen te gaan. En ja, daar hoort wat mij betreft ook meer politieke integratie bij. Het een kan niet zonder het ander.

De door sommigen gepropageerde alternatieven, van neuro-zeuro tot een nexit, zijn geen oplossingen. Dat zijn garanties voor een economisch bloedbad met geen enkel perspectief om de grote uitdagingen van onze tijd op een goede manier aan te pakken.

Ik hoop dus op meer regen, opdat onze politici de noodzaak voelen verder te gaan met het repareren van het Europese dak.