Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Meer macht aan werknemers

10 mei 2019 06:15

Het nieuws van deze week: de cao-lonen blijven achter bij de ontwikkeling van de inflatie. Ergo, met die koopkrachtontwikkeling schiet het niet op. En dit op het hoogtepunt van de conjunctuurcyclus bij een deels overspannen arbeidsmarkt. Waarom eisen werknemers niet meer loon? Er zijn overigens nog meer werknemersbelangen waar vakbonden voor hebben gestreden die onder druk staan: denk aan pensioenen en baanzekerheid.

Geen wonder dat vakbonden alleen maar leden verliezen. Ik zie drie mogelijke oplossingen om werknemers meer macht te geven: oude structuren afbreken, verplichte werknemersvertegenwoordiging in de leiding van een bedrijf en meedelen in de winst. Dan komt de werknemer weer aan de macht.

Tanende vakbondsmacht

Het is geen Nederlands fenomeen dat de macht van de vakbonden tanende is. De vakbond is in nagenoeg de hele westerse wereld een relikwie van het industriële tijdperk. Uit de tijd dat er gestreden moest worden voor de achturige werkdag, een vrije zaterdag, goede arbeidsomstandigheden en een fatsoenlijk loon.

Wel specifiek Nederlands is dat de regelgeving op de arbeidsmarkt nog steeds geënt is op vakbonden die werknemers vertegenwoordigen, al is hun ledental sinds de jaren 90 enorm teruggelopen. Nog steeds worden afspraken tussen werkgevers en werknemers over lonen en pensioen zoals vastgelegd in cao’s opgelegd aan iedereen in een sector.

En in die cao's worden dan lonen afgesproken die de inflatie niet bijhouden en pensioenen die worden versoberd. Waarom zou je lid worden als de afspraken toch voor iedereen gelden en eigenlijk sowieso niet het idee hebt dat die vakbond iets goeds bereikt? Het resultaat is dat de leden vergrijzen en steeds vaker gepensioneerd zijn in plaats van werken.

Het steeds groter wordende leger van zelfstandigen heeft hier niets mee te maken. De flexibilisering van de arbeidsmarkt heeft dan wellicht veel banen opgeleverd, maar dit zijn wel onzekere banen. Ook moeten zelfstandigen zelf maar onderhandelen met werkgevers. En hebben ze geen pensioen.

Dit alles speelt zich af in een arbeidsmarkt die steeds verandert. Technologische ontwikkelingen zorgen ervoor dat steeds andere vaardigheden nodig zijn, maar diezelfde ontwikkelingen zorgen er ook voor dat in veel sectoren een 'winner-takes-all'-economie ontstaat. Grote bedrijven die alle macht hebben. Ook de macht om met werknemers te doen wat ze willen waarbij de gehele wereld, en niet alleen een klein landje het speelveld is.

Het gevolg van dit alles: werknemers die steeds minder te vertellen hebben en vakbonden die er amper meer toe doen.

De barricaden op

En nu? Moeten we dit maar laten gebeuren? Natuurlijk niet. Maar wat we in ieder geval niet moeten doen is blijven mopperen op de huidige vakbonden. We moeten op zoek naar nieuwe vormen om nieuwe afspraken te maken. Dit vraagt naar mijn idee om drie veranderingen.

Als eerste: breek oude structuren af. Weg met het algemeen verbindend verklaren van cao's. Daarmee ook weg met de door de overheid gelegitimeerde macht van vakbonden. Want de huidige vakbonden zijn per definitie alleen voor de verdediging van huidige rechten, en vooral de rechten van hun oudere, vaak niet meer werkende leden. Daar komt geen vernieuwing van. Door eerst af te breken komt er weer nieuw elan. En hopelijk meer ruimte voor moderne werknemersvertegenwoordiging.

Als tweede: werknemers ook aan het roer. Niet weggestopt in een ondernemingsraad waarbij het maar afwachten is hoe serieus het management de werknemers neemt. Nee, echt zeggenschap in de directie of de raad van bestuur als volwaardig lid. Dat helpt de belangen van werknemers beter te verankeren.

En als laatste: meedelen in de winst door een deel ervan direct uit te keren aan die werknemers. Dat zorgt er voor dat werknemers ook meer verbonden zijn met de prestaties van het bedrijf. Iedereen een beetje kapitalist maakt de tegenstellingen minder groot.

Meer macht voor de werknemer. Daar hebben we in ieder geval een ander soort vakbond voor nodig.