Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Goed klimaatbeleid levert welvaart op

26 april 2019 06:03

Economen hebben feitelijk een hele simpele kijk op welvaart: uiteindelijk is het niets meer of minder dan mensen in een land zo gelukkig mogelijk maken gegeven de schaarse middelen. Maar hoe meet je dat?

Het economenblad ESB had er een mooi dossier over. Een veel gebruikte en redelijk succesvolle aanpak daarvoor zijn de zogenaamde Nationale Rekeningen, waar onder andere het bruto binnenlands product en nationaal inkomen deel van uitmaken.

De dominantie van deze aanpak heeft echter wel geleid tot het idee dat welvaart, of 'de economie' hoofdzakelijk gaat over het stelsel van Nationale Rekeningen. Of nog beperkter, over economische groei. Er zijn tal van voorstellen gedaan om te komen tot alternatieven hiervoor. Geen enkele heeft echter de plek van het bruto binnenlands product (bbp) kunnen bedreigen. Daarom nogmaals: een succesvolle indicator of indicatorenset die beter aansluit bij welvaart moet relevante zaken omvatten, enigszins te voorspellen zijn en begrijpelijk zijn.

Brede discussie, beperkt denkraam

De meest pregnante discussie waar we momenteel zien dat het begrip van welvaart misgaat, is de klimaatdiscussie. Zo zijn bedrijven bang dat effectief klimaatbeleid ten koste gaat van de economische groei, en dus banen. De winst – minder CO2-uitstoot en minder milieuschade – komt niet tot uitdrukking in de economische kentallen. En wat gebeurt er dan? Meteen ontstaat het idee dat klimaatbeleid welvaart kost. Terwijl dit beleid er nu juist op gericht is om op lange termijn welvaart te genereren.

Hoe ontsnappen we aan deze misvatting? Drie ideeën voor het klimaatbeleid. 

Herdefinieer waar het om gaat

Het klimaatakkoord wordt door verschillende Planbureau's met verschillende modellen doorgerekend. De uitkomsten gaan (natuurlijk) om vermeden uitstoot, maar daarnaast over de effecten op de economische groei, werkgelegenheid, het overheidsbudget en de koopkracht. Je zou kunnen zeggen dat dit genoeg indicatoren zijn voor de 'breedte' van de welvaart.

Maar in de praktijk werkt dit niet. Het kortetermijn verlies wordt uiteindelijk niet vergeleken met de langetermijn welvaartswinst, met als gevolg dat partijen als VNO-NCW wegkomen met een pleidooi om 10.000 of 50.000 banen te behouden. Dat terwijl het langetermijn welvaartsverlies, door de aanhoudende CO2-uitstoot naar verwachting veel hoger zal zijn.

Wat in dit geval zou helpen is het centraal stellen van een BBP die gecorrigeerd is voor milieuschade, zoals bijvoorbeeld de Genuine Progress Indicator. Dan wordt duidelijk dat bedrijven met een hoge CO2-uitstoot geen welvaart opleveren door de creatie van banen, maar welvaart kosten door veel grotere milieuschade.

Hou het eenvoudig

Het BBP corrigeren voor CO2-uitstoot is nog geen brede welvaart. Allerlei elementen, van gezondheidszorg tot onderwijs en van veiligheid tot woonsituatie, zijn ook van belang voor het bepalen van de welvaart. Wanneer we in het klimaatdebat een simpele indicator zouden gebruiken, bijvoorbeeld het voor CO2-schade gecorrigeerde bbp, maken we het mogelijk om de discussie te laten gaan over de welvaart die in dit debat ook daadwerkelijk van belang is. Een hoger netto-bbp is goed, een lager slecht. Voor een ieder te begrijpen.

Kijk vooruit

Een groot nadeel van zogenaamde 'dashboard'-benadering zoals ook het CBS in de monitor brede welvaart presenteert, is dat het terugkijkend is. En dat het, door de veelheid aan cijfers, ook complex is. In het geval van het klimaatdebat helpt het dat het maar om een paar indicatoren gaat, welke, met wat mitsen en maren, ook nog eens redelijk kunnen worden voorspeld.

Wat niet kan worden voorspeld is of een scherper klimaatbeleid ertoe zal leiden dat grote energie-intensieve bedrijven Nederland gaan verlaten. Wat wel kan worden voorspeld is wat de totale welvaartseffecten zijn. En dan helpt het om dit inzichtelijk in een getal te vangen.

Goed klimaatbeleid levert welvaart op. We moeten het alleen op de juiste manier laten zien.