Pieter Klein

Pieter Klein

@pieterkleinrtl

Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Opinie

Verloren scherpte

23 april 2019 05:59

'We hebben scherpte verloren', zei VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff zaterdag in De Telegraaf. Het was een mooi paasinterview, waarin recente zonden werden overpeinsd en het roer werd omgegooid. Zelfreflectie leidt tot een nieuwe koers. Zo wil de VVD niet langer de partij van de multinationals zijn. Ook de liberalen vinden opeens dat de heel grote bedrijven wel wat meer belasting mogen betalen, omdat zij 'weinig teruggeven aan de samenleving'.

Het allermooist bij dat nieuwe inzicht was het naschrift van de minister-president. 'In een reactie zegt Mark Rutte het stuk van Klaas Dijkhoff van A tot Z te ondersteunen'. Van A tot Z. Tuurlijk. De politieke lenigheid van Mark Rutte is adembenemend. Rutte omarmt discussie en kritiek nog voordat die tot volle wasdom komt. Kan hem in ieder geval niet verweten worden dat z'n partij weer wordt omschreven als applausmachine.

"Van A tot Z. Tuurlijk. De politieke lenigheid van Mark Rutte is adembenemend."

M'n gedachten dwaalden onwillekeurig af naar het D-woord. De onnavolgbare voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting. Laatste hoorde ik hoe dat in de formatie écht was gegaan. VVD-onderhandelaar Eric Wiebes had de hypotheekrente weggegeven aan de onderhandelingstafel, zonder daar de partijtop – onder wie Mark Rutte - over te informeren. Toen de contouren van een fiscaal deel-akkoord in zicht kwam, ontplofte de boel: de VVD kwam er wel heel bekaaid af.

De VVD dacht eerst in het pak te zijn genaaid door de beoogde coalitiepartners. Toen bleek dat Wiebes te solistisch had geopereerd, werd hij 'geroosterd', zoals een betrokkene het omschrijft. De VVD moest gecompenseerd worden. En op dat moment kwam Mark Rutte met zijn D-plan, tot verbijstering van iedereen. Het liep hoog op. Geëmotioneerd en vol overtuiging zei hij volgens mijn bronnen: "Ik zal geen minister-president worden van het kabinet dat twee multinationals naar het buitenland laat vertrekken." Enfin, de rest is geschiedenis.

"De VVD moest gecompenseerd worden. En op dat moment kwam Mark Rutte met zijn D-plan, tot verbijstering van iedereen."

Het siert Dijkhoff dat ie reflecteert. Altijd lastig als je regeert, en het eigen profiel verbleekt vanwege te verdedigen compromissen. Toch heeft het ook iets geks. De VVD die afstand neemt van de btw-verhogingen. De gedachte erachter was: lasten op arbeid omlaag (goed voor werkgelegenheid). Nu blijkt volgens Dijkhoff dat met name de middenklasse te weinig profiteert van de economische groei. Ja, en nu? Wordt het teruggedraaid? Nee. Wat zeg je dan eigenlijk tegen de kiezer? En wat zeg je bij de volgende verkiezingen?

Wat verder opvalt, is de expliciete keuze van Dijkhoff voor die middenklasse, en een terugkeer naar het 'redelijke midden'. De middenklasse situeert Dijkhoff 'rechts van het midden'.

Na jaren de grens te hebben opgezocht in de electorale strijd met PVV en (en recent Forum voor Democratie), zegt Dijkhof: "We gaan niet naar links, we gaan niet verder naar rechts". Hij verzet zich nu tegen de 'lokroep van populistische retoriek, voor de neiging terug te verlangen naar een tijd die er nooit echt is geweest'.

Kennelijk heeft de VVD geconcludeerd dat de PVV-kiezer niet meer terugkeert. Nooit meer. En dus ligt de strijd in het midden, en rechts ervan: Forum voor Democratie. Ook uit die hoek klonk dit weekeinde een matigend geluid. In niet mis te verstane bewoordingen nam tweede man Henk Otten afstand van het alt right-vocabulaire waar Thierry Baudet mee flirt. Termen als 'boreaal' die doen denken aan blank nationalisme.

"De VVD heeft geconcludeerd dat de PVV-kiezer niet meer terugkeert. Nooit meer."

Forum komt daarmee in een hoek waar de geur van racisme aan kleeft, en exact daarom maant Otten Baudet om hier mee te kappen: "Hij gaat over zijn eigen woorden, maar woorden hebben consequenties." Ook hier: vervreemdt het electorale centrum niet van je.

Natuurlijk zullen integratie en migratie de politieke agenda mede blijven bepalen, maar alles wijst erop dat partijen voorsorteren op een terugkeer naar klassieke thema's die te maken hebben met vormen van bestaanszekerheid. Huis. Auto. Inkomen. Een betaalbare huur- of koopwoning. Een faire belasting op mobiliteit, je auto geen melkkoe. Een betaalbare energietransitie voor de 'gewone' man. Een inkomen dat een relatie heeft met toegenomen welvaart.

"Huis. Auto. Inkomen. Een betaalbare huur- of koopwoning. Een faire belasting op mobiliteit, je auto geen melkkoe. Een betaalbare energietransitie voor de 'gewone' man."

Laatst beschreef ik hoezeer dit besef een hypotheek legt op de uitwerking van klimaatplannen. Het onbehagen in de coalitie is sindsdien niet afgenomen, integendeel. Complicerende factor is dat er twijfel blijft bestaan over doorrekeningen van de planbureaus, ook over cijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Die twijfel heeft niet alleen betrekking op de subsidie voor elektrische auto's. Sommige plannen kunnen niet, of niet goed doorgerekend worden. Er zijn signalen dat er overhaast en ondoordacht is gerekend; dat modellen zijn gebruikt om tot politiek gewenste uitkomsten te komen. Sterker: dat er vanuit onderhandelingstafels is gestuurd. Als dat echt zo zou blijken te zijn, dan heeft dit kabinet een nog groter probleem dan ik al dacht. Dan is een systeem opgeblazen dat juist moest zorgen voor een geloofwaardige objectivering van beleid.

Leg dat maar eens uit aan de 'middenklasse'. En aan de rest van Nederland.