Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Duivig gedraai door het grote niets

15 maart 2019 06:09

Het meest opmerkelijke economische nieuws van de afgelopen maanden: de draai die de belangrijkste centrale banken hebben gemaakt en de behoorlijk afkoelende wereldeconomie.

Terwijl de financiële markten zich voorzichtig begonnen in te stellen op een normalisering van het monetaire beleid, zijn centrale bankiers tamelijk verrassend veranderd van haviken in duiven.

Tien jaar na de financiële crisis blijkt er uiteindelijk toch geen zicht op normalisatie van het monetaire beleid, geen zicht op substantiële inflatie in de eurozone, geen zicht op een stabiele economische groei. Sterker nog, sinds een aantal maanden verliest de wereldeconomie zonder duidelijke aanleiding snel aan groeimomentum.

Ik moest denken aan een schilderij dat wij in de gang hebben hangen: Er is geen geheim. Meestal is er niets. Het leven van een centrale bankier is niet makkelijk. 

Tasten in het duister

Voor de crisis leek het leven van centrale bankiers overzichtelijk. Begin jaren tachtig, bijvoorbeeld: door de rente substantieel te verhogen daalde de inflatie behoorlijk en volgde de periode die we de ' Grote Matiging'  zijn gaan noemen: de periode tot aan de financiële crisis waarin economische groei en inflatie relatief stabiel waren in het grootste deel van de wereldeconomie.

Dat is ook de periode waarin veel centrale banken hun inflatiedoelstelling rond de 2 procent vaststelden. En dat was goed te doen. Weliswaar met een steeds verder dalende rente over die dertig jaar, maar het idee van de maakbaarheid van de economie met monetair beleid als een soort van geheim recept, had toch stevig postgevat.

Tien jaar later is van dat idee niet veel meer van over. Inflatiedoelstellingen blijken niet haalbaar in de eurozone. Ook onconventioneel monetair beleid, vooral om de  financiële stabiliteit te bevorderen, heeft de economie niet aantoonbaar aangejaagd. Centrale bankiers, die dachten het recept te hebben om goud te maken, bleken alchemisten die volledig in het duister tasten.

Het grote niets

Er zijn tal van hypotheses waarom de economie er zo voor staat en het huidige monetaire beleid onvoldoende werkt. Voor mij is er maar een: er is niets.

Ten eerste: er is geen substantiële inflatie. Dit kan komen door het ontbreken van spanning in de economie waardoor bijvoorbeeld lonen niet stijgen. Maar zelfs als die spanning er wel is, dan stijgen de lonen nog niet! Een andere mogelijkheid is dat door ICT-ontwikkelingen de inflatie structureel lager ligt, ook bij een economie onder spanning. Er is dan niets en er komt ook niets. De enorme liquiditeit in de economie leidt dan alleen maar tot bubbels, bijvoorbeeld op de huizenmarkt.

Ten tweede: er is geen substantiële groei van de productiviteit. Na de fase van herstel van de financiële crisis zou de economie weer trendmatig moeten groeien. En dat is vooral gebaseerd op de stijging van de arbeidsproductiviteit. In de Westerse economieën is die echter al jaren lang historisch laag. Na een periode van inhaalgroei vallen we dan terug in, u voelt hem al, het niets.

En waar dat dan aan ligt? Wellicht heeft Larry Summers met zijn secular stagnation toch wel gelijk: er is een structureel gebrek aan vraag in de economie. Daardoor zijn er te weinig productieve investeringen. En zakt een met schulden overladen economie al snel als een plumpudding in elkaar.

En monetair zijn onderhand alle kaarten uitgespeeld. Er is geen geheim voor succesvol monetair beleid. Er is niets!

Het grote iets

En als dat de conclusie is, dan heeft verder monetair stimuleren geen zin. Er valt namelijk niets te stimuleren. Daartoe moet er eerst iets zijn. En daar ligt een schone taak voor overheden. Grootscheeps investeren tegen een lage rente. En dan weet ik nog wel een zinnig projectje: biljoenen steken in een versnelde transitie naar een duurzaam energiesysteem. Dat is in ieder geval iets.