Patrick Wessels

Patrick Wessels

@Consupsycholoog

Patrick schrijft over psychologie en consumentengedrag.  Waarom koop je het ene product wel en het andere niet? En hoe hoe kun je daar slimmer mee omgaan?

Opinie

Sta jij altijd in de verkeerde rij voor de kassa?

05 februari 2019 06:01

"Ik kan m’n legeflessenbon niet vinden, één momentje hoor", dicht de man vooraan in de rij ons toe. Hij gaat z'n jaszakken en broekzakken nauwkeurig af, maar lijkt niets te vinden.

Dan de tas met boodschappen maar weer uitpakken, 'hij zal daar toch niet in gevallen zijn'? De man zoekt minutenlang tevergeefs naar zijn bonnetje terwijl ik met een aantal anderen hoop ooit mijn boodschappen nog af te mogen rekenen. En net als hij het opgeeft is er reden voor vreugde: het bonnetje bleek al die tijd bij z'n pinpas in z’n portemonnee te zitten. Hoe handig, en weer 75 eurocent verdiend.

"Dit was niet de eerste keer dat ik me stond op te vreten terwijl andere rijen in een mooi tempo doorliepen."

Voor m'n gevoel zijn alle mensen waarmee ik tegelijkertijd de supermarkt binnenliep al lang en breed klaar met afrekenen. Sterker nog, ze zijn waarschijnlijk al op weg naar huis, omdat ze wel de goede rij kozen.

Ik lijk er een talent voor te hebben om de verkeerde rij te kiezen. Dit was namelijk niet de eerste keer dat ik me stond op te vreten terwijl andere rijen in een mooi tempo doorliepen.

Dit overkwam me niet afgelopen week, maar een paar jaar geleden. Ik besloot uit te zoeken waarom ik het ervoer alsof ik altijd in de verkeerde rij sta. Het antwoord vond ik in de psychologische Attentional Bias. Het gaat om de vertekening van aandacht, door de manier waarop ons brein omgaat met situaties die we ervaren. En met situaties die we niet ervaren, maar die er wel zijn.

Zodra zich rijen vormen bij de kassa maak je een keuze. Er ontstaan dan 4 mogelijke situaties waar je aandacht aan kunt geven:

  1. Jouw rij blijkt inderdaad de langzaamste te zijn;
  2. Een rij waar je niet in staat blijkt niet de langzaamste te zijn;
  3. Een rij waar je niet in staat blijkt de langzaamste te zijn;
  4. Jouw rij blijkt niet de langzaamste te zijn.

Sta je inderdaad in de langzaamste rij? Optie A kan het brein eenvoudig verwerken, waardoor het hier veel aandacht aan besteedt. Je staat te wachten en hebt alle tijd om je op te vreten. Hoe anders is dat bij optie B, waarin de rij snel doorloopt en je voordat je het weet weer buitenstaat. Je hebt letterlijk minder tijd om aandacht te besteden aan de rij en aan hoe lang het duurt. Aan Optie C en D kan het brein al bijna helemaal geen aandacht besteden. Ons brein is veel sterker in het verwerken van dingen die wél gebeuren dan van dingen die níet gebeuren. Optie C en D krijgen nauwelijks aandacht.

Het gevolg als jij terugdenkt aan hoe jij scoort als 'rij voor de kassa'-kiezer? De keren dat je per ongeluk in de verkeerde rij stond heb je uitgebreid verwerkt, door er veel aandacht aan te besteden. Meer dan aan de keren dat je niet in de langzaamste rij stond, en veel meer dan aan opties C en D. Dat kleurt jouw herinnering, zoals dat mij ook overkwam. En de volgende keer dat je inderdaad in de langzaamste rij staat heb je het gevoel dat dit jou altijd over komt.

"We nemen veel minder objectief waar dan we denken, waardoor onze ervaringen en herinneringen veelal niet overeenkomen met de werkelijkheid."

Ik hou me vast aan deze denkfout van het brein, om automatisch meer aandacht te geven aan de keren dat ik inderdaad in de langzaamste rij sta. En vertrouw erop dat het in objectieve zin wel mee zal vallen. En zo makkelijk kun je daarmee omgaan als het om iets onschuldigs als de rij voor de kassa gaat. De Attentional Bias heeft veel grotere gevolgen voor rokers die willen stoppen en voor verslaafden die willen afkicken.

Ons brein besteedt z'n aandacht heel selectief. Aan wat we 'denken' te ervaren en 'willen' zien. We nemen veel minder objectief waar dan we denken, waardoor onze ervaringen en herinneringen veelal niet overeenkomen met de werkelijkheid. Of daar zelfs ver van kunnen staan.

Wees getroost dat je waarschijnlijk niet veel vaker in de verkeerde rij staat dan anderen, ook al probeert je brein je dat te laten geloven. En ga er de volgende keer rustig in staan, zonder om je heen te kijken naar de andere rijen. Vertrouw erop dat het op de lange termijn wel losloopt, zodat je jezelf net als ik niet meer hoeft op te vreten als iemand z'n legeflessenbon met alle geweld moet vinden.