Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Hoe bozer de oude garde over klimaat, hoe optimistischer ik word

29 januari 2019 05:41

Er is op dit moment reden genoeg voor pessimisme. Kijk bijvoorbeeld maar naar het consumentenvertrouwen in Nederland. Zelden heeft zich zo'n grote daling voorgedaan in het vertrouwen van consumenten in de Nederlandse economie.

Dit is ook in lijn met de neerwaarts bijgestelde groeiverwachtingen voor de Europese en wereldeconomie. Ook de berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving over de haalbaarheid van de klimaatdoelen stemmen niet tot vreugde. De kans dat Nederland in 2020 25 procent minder CO2-uitstoot heeft dan in 1990 is nihil.

Gepolariseerd debat

De feiten mogen dan niet optimistisch stemmen, maar waar ik erg positief over ben, is de hevigheid van de debatten over economie en klimaat. Tien jaar na de crisis zitten we in een hoogconjunctuur, waar echter lang niet iedereen van meeprofiteert. Over het klimaatdebat kan ik heel kort zijn: het is gepolariseerd.

Het is duidelijk dat de uitdagingen niet genegeerd kunnen worden. Dit jaar wordt dan ook extra spannend, want een echte transitie begint met een stevig maatschappelijk debat. Het debat is er. Laten we hopen dat er vervolgens ook echt gehandeld gaat worden. 

De ontkenning voorbij

Jarenlang konden maatregelen om de uitstoot van CO2 terug te dringen vooruit worden geschoven. Afspraken maken was prima, zolang ze maar vrijblijvend waren. En altijd waren er nog stemmen die klimaatverandering bleven ontkennen.

We zijn inmiddels in een andere fase beland. Nederland kan niet meer vrijblijvend afspraken maken. Verduurzaming is geen niche meer waar geitenwollensokken gutmensch kunnen zijn. Verduurzaming is hoogstnoodzakelijk en gaat forse aanpassingen vergen in de structuur van onze economie. Dat is spannend, maar zal per saldo zorgen voor een betere en fijnere samenleving.

De grenzen van de groei

Met de economie ging het de afgelopen jaren crescendo. Zie je wel, zeiden velen, geen enkele reden om iets aan de economische structuur te veranderen. Nederland doet het prima na de crisis.

Onderhand is echter wel duidelijk geworden dat de herstelgroei na de crisis tegen grenzen aanloopt. De tijdens de crisis leeggelopen huizenbubbel is weer tot ongekende grootte opgeblazen. De ongekend lage werkloosheid heeft er niet toe geleid dat iedereen dat ook in de koopkracht merkt. En onderliggend is het verdienvermogen van de economie, de stijging van de arbeidsproductiviteit, maar matig toegenomen.

In de doorrekening van het PBL komt de onhoudbaarheid van deze twee ontwikkelingen samen: de uitstoot van broeikasgassen is harder gestegen dan eerder gedacht, mede doordat de economie harder is gegroeid. Onze economie heeft zich dus in niet-duurzame richting ontwikkeld en tegelijkertijd heeft ook maar een beperkt deel van de bevolking ervan geprofiteerd.

Weerstand

Nu de feiten niet meer te negeren zijn, blijkt ook de weerstand het grootst. En dan vooral bij degenen die financieel of mentaal te verliezen hebben van een echte transitie: het fossiele industriecomplex en zij die er vanuit gaan dat een economie een vaststaand, statisch geheel is dat niet grondig verbouwd kan, en ook niet hoeft te, worden.

De eerste groep is duidelijk herkenbaar: iedereen die de mond vol heeft over 'level playing field', de 'verwaarloosbare' bijdrage van Nederlands klimaatbeleid op wereldschaal, of 'risico's voor de werkgelegenheid'.

Weg van de gebaande paden

Het verzet van de tweede groep is subtieler en wellicht ook onbewust. Onder het mom van 'het gaat nu toch goed met Nederland?' bestaat de sterke neiging om de status quo te handhaven en onhoudbare elementen in ons systeem weg te wuiven.

En als er dan bewijs komt dat de lonen niet hard stijgen en dat dit een probleem is, komt er alleen een traditioneel recept om de productiviteit te verhogen. Terwijl het ook mogelijk is om aan de andere kant te beginnen: eerst de lonen omhoog, dan volgt de arbeidsproductiviteit ook wel.

Juist een transitie gaat niet over gebaande paden; ze zijn niet-lineair, complex en onvoorspelbaar. Ergo: ongeschikt voor een behandeling met traditionele recepten.

Het begint met inzicht

Bij alle zorgwekkende cijfers is er dus reden voor optimisme. Een door vele economen gedragen advies om de uitstoot van broeikasgassen te beprijzen. De jeugd die steeds meer opkomt voor hun eigen toekomst. Duidelijke tekenen van veranderend inzicht.

En ja, ook nog steeds de 'oude garde' die steeds harder roept dat er sprake is van 'klimaatsocialisme', 'belachelijke' voorstellen en 'waar bemoeien ze zich mee'. Het debat wordt dus gevoerd en zal ongetwijfeld dit jaar verder in hevigheid toenemen. Hoort er allemaal bij. En hoe harder de oude garde roept, hoe optimistischer ik word.