Pieter Klein

Pieter Klein

@pieterkleinrtl

Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Opinie

Hoe Mark Rutte zich 'superleuk' door het onbehagen danst

14 januari 2019 02:06

Het was een vermakelijke, vintage Mark Rutte, zondag bij Buitenhof. Koning van 't blijmoedig incasseren, opstaan en weer doorgaan. Boeienkoning. Teflon premier. Niet uit z'n rol te krijgen. Geboren rasoptimist, die onder zijn leiding een land ziet dat 'waanzinnig swingt'. Een minister-president die ons toewenst dat we 'de gekste dingen' kunnen doen. Boeken schrijven, muziek maken. Maakte Rutte zich voor de Kerst nog zorgen over hoe broos en breekbaar het 'vaasje' is dat samenleving heet, opgewekt stelde de premier aan het begin van 2019 vast: "Het vaasje staat er goed bij."

Mark Rutte was in een opperbest humeur, hij had er zin in. En hij was in vorm: nergens op vast te pinnen, soeverein. Af en toe een beetje zelfrelativering, een lach, ogenschijnlijk volmaakt ontspannen. Z'n handgebaren doen een beetje denken aan die van Wim Kok; het klieven door de lucht, grenzen trekken, markeren, afbakenen. Af en toe een lichte hapering, de hand naar de mok – nee, toch niet. Focus, focus, focus. Op het beeld, op wat je zegt.

Uit niets viel af te leiden dat het gist en broeit in het land

Welke vraag ook wordt gesteld, Rutte definieert wat het speelveld is, wat de spelregels zijn en wat het antwoord is. Ongrijpbaar. Geen wonder dat de VVD-leider na acht jaar het premierschap 'superleuk' noemt. Als columnisten hem toespreken, de maat nemen en inhoudelijk of politiek bij de enkels afzagen, dan glimlacht Rutte hen welwillend en goedgemutst toe. Een enkeling krijgt applaus. "Ik ben een fan."

Uit niets viel af te leiden dat het gist en broeit in het land, en dat de coalitie zich opmaakt voor een bikkelhard gevecht over het klimaatbeleid. Een dag eerder had VVD-fractieleider Dijkhoff in De Telegraaf onverholen gedreigd met een kabinetscrisis over het klimaatbeleid: "Als het alternatief wordt dat ik óf het kabinet moet laten vallen, óf de burger moet laten vallen: de burger zal ik nooit laten vallen."

Er is pas een akkoord als plannen doorgerekend zijn, en politieke keuzes worden gemaakt

Waarop D66 en ChristenUnie per kerende post lieten weten dat voor hen het adagium is: een man een man, een woord een woord. Het regeerakkoord beloofde een 'ambitieus' klimaatbeleid; wie daarop terugkomt, riskeert inderdaad een crisis.

Ach, accentverschillen, fileerde Mark Rutte onverstoord. De één zet een accent op draagvlak en betaalbaarheid, de ander op de doelen. Ja, 'Klaas' had 'duidelijke rode strepen' gezet, maar onze premier zal erop toezien dat de rekening evenredig wordt verdeeld over burgers en bedrijfsleven. En natuurlijk had 'Klaas' gelijk: strikt genomen is er geen akkoord – er is pas een akkoord als plannen doorgerekend zijn, en politieke keuzes worden gemaakt. In maart, april – lees: ná de verkiezingen. "Ik ben heel optimistisch."

Iedereen wil wat anders, en Mark Rutte baant zich een weg door al die deelbelangen

Niets krijgt vat op Mark Rutte, niets haalt hem naar beneden. Ook niet de forse kritiek op z'n uitspraken van vrijdag, toen hij over de raddraaiers met oudjaar zei dat hij hen het liefst persoonlijk 'in elkaar zou slaan'. Bij wijze van spreken dan. Hij legde nog eens rustig uit dat er natuurlijk een rol voor de overheid is (strenger straffen), maar dat het ook aan de samenleving is, van ouders die hun kinderen normen en waarden bijbrengen. Nee, er was helemaal niets politieks aan zijn verhaal, écht niet. Rutte stelt slechts normen, en dit kwam voort uit emotie: "Ik voel dit zo." Er was ook geen enkele bijgedachte aan de strijd om het electoraat, vooral op rechts. Echt niet: "Er was niets voorbereid, er stond niets op papier."

Wie denkt dat de premier zó onthecht en boven ons uit is gestegen dat-ie de barre dagelijkse werkelijkheid niet meer ziet, die heeft het natuurlijk mis. Mark Rutte neemt het allemaal waar. Hij luistert. Naar bezorgdheid over de verhoging van btw, energierekening, zorgkosten, de zorgen van de pessimisten, de zorg over migratie. Hij ziet de kloof in de samenleving. Hij neemt de zorgen in zijn eigen partij waar, over gebrek aan visie, over populisme in de VVD, hij ziet VVD-burgemeesters vertrekken. Hij ziet de gele hesjes, ongelijkheid, onbehagen en vervreemding, de middengroepen uiteraard, die hard knokken voor hun bestaan, maar concludeerde ook: "Dé burger bestaat niet." Ergo: iedereen wil wat anders, en Mark Rutte baant zich een weg door al die deelbelangen.

Je gaat de dansvloer op, en danst met wie daar staat

Wat Rutte exact wil doen met alles wat hij hoort en waarneemt bleef wat raadselachtig. Behalve dat hij in alle tumult, kantelende werelden en verschuivende verhoudingen kánsen ziet, in plaats van bedreigingen. Hij vertelde over een motto van de Amerikaanse oud-president Bush sr. Dat komt erop neer dat je niets te zeggen hebt over met wie je danst: je gaat de dansvloer op, en danst met wie daar staat. En zo danst Rutte zich een weg door het onbehagen, met iedereen die hij tegen komt. Superleuk! Hij danst met SGP-leider Van der Staaij, ook al lopen de rillingen hem over de rug vanwege diens homo-standpunt. Hij danst met Donald Trump om invloed aan te wenden. Hij danst door crises, affaires, gedoe, en al dansend hoopt de premier dat de kiezer 'intuïtief' aanvoelt dat het antwoord niet op de flanken, maar ergens in het midden ligt.

Een paar keer zei Mark Rutte in het interview: "Het knettert in mijn hoofd." Wat er exact knetterde werd me niet duidelijk. Ik had daar graag meer over willen weten. Ik ben erg benieuwd wat er dan gebeurt, als het knettert. Is er dan kortsluiting? Weet zelf Mark Rutte het dan niet meer? Is hij nog net zo optimistisch, als het knettert? Ik moest denken aan hoe de VVD D66-leider Rob 'robot' Jetten neerzet. En aan de grap die de afgelopen weken in de VVD rondging over de verjaardag van Jetten: "Verjaardag? Je bedoelt: wat is z'n productiejaar?"

Het productiejaar van Rutte heeft een politicus opgeleverd met een onmenselijk gen dat uitsluitend kansen ziet

Het productiejaar van Rutte heeft een politicus opgeleverd met een onmenselijk gen dat uitsluitend kansen ziet. Een gen dat voor het ter wereld kwam al helemaal suf-gecoached is: niet boos worden, nooit naar de ander wijzen, niet chagrijnig doen, als je geraakt wordt, je afvragen wat dat over jou zegt, en welke kansen dat weer biedt. Alles in de bovenkamer van Rutte gaat in de grote 'feedback-loop-machine', die enthousiast en pragmatisch nieuwe opties en nieuwe wegen verkent. Natuurlijk op basis van aloude VVD-waarden. Je kunt me 's nachts wakker bellen, zei-ie, voor dat verhaal. Even had ik de aanvechting om het vannacht te testen, maar ik ben op voorhand al gecapituleerd.

Ergens in het gesprek ging het over witte wijn nippende elite in de grachtengordel. Ik nam aan dat Rutte daarmee wilde zeggen dat hij er juist voor het volk wilde zijn. Ik weet niet of het volk heeft gekeken, en, als het volk heeft gekeken, of het dan met instemming was, of dat men het niet kon volgen, of men tandenknarsend en scheldend naar de tv keek.

Aan het einde van het interview werd de premier door presentator Diana Matroos bedankt voor het 't gesprek. Het leek net alsof Mark Rutte wilde afsluiten met een positieve recensie over z'n eigen optreden: 'Mooi!'