Jos Heymans

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Opinie

Een topjaar of een tobjaar

05 januari 2019 06:00

Dit nieuwe jaar staat vol van de politieke gebeurtenissen. We gaan twee keer naar de stembus. In maart voor de Provinciale Statenverkiezingen (en indirect dus ook voor de Eerste Kamer) en in mei voor de verkiezing van een nieuw Europees parlement. In het voorjaar verlaten de Britten de Europese Unie en wordt Frans Timmermans, Mark Rutte of gewoon iemand anders uit een ander land voorzitter van de Europese Commissie. Het wordt een topjaar of een tobjaar.

Hoe dan ook, de verkiezingen worden spannend. Met uitzondering van de ChristenUnie staan alle regeringspartijen op verlies. VVD, CDA en D66 gaan boeten voor hun regeringsdeelname. De kans is aanzienlijk dat het kabinet zijn minieme meerderheid in de Eerste Kamer verliest. Rutte-3 is dan afhankelijk van steun van een of meer oppositiepartijen. Die krijgt het kabinet sowieso van de SGP, maar dat zijn naar verwachting hooguit twee zetels en daar redt Rutte het niet mee.

Van Wilders horen we niet zoveel meer; het werd stil nadat hij zijn cartoonwedstrijd wegens bedreigingen afblies. Maar onderschat hem niet.

Jesse Klaver is bereid het kabinet te hulp te schieten, maar zal daar een hoge prijs voor vragen. GroenLinks heeft nog last van een nare smaak, overgehouden aan de toezegging van voormalig leider Jolande Sap aan Rutte om een nieuwe missie in Afghanistan te steunen. Niet het voortbestaan van kabinet maar dat van GroenLinks stond plotseling op het spel. Kiezers keerden de partij de rug toe en in de top ontstond een knallende ruzie tussen Sap en Tofik Dibi. Bij de Tweede-Kamerverkiezingen duikelde GroenLinks van 10 naar 4 zetels. Dat gaat de partij geen tweede keer gebeuren.

Wie we ook in de gaten moeten houden, is Geert Wilders. Sommige politieke watchers hebben de PVV-leider al afgeschreven; hij zou op zijn retour zijn. Bovendien voelt hij de hete adem van Thierry Baudet in zijn nek. Van Wilders horen we niet zoveel meer; het werd stil nadat hij zijn cartoonwedstrijd wegens bedreigingen afblies. Maar onderschat hem niet. Hij heeft nog steeds een grote aanhang. Vier keer werd hij door de kiezers verkozen tot politicus van het jaar; in december verloor hij nipt van Klaas Dijkhoff. Hij kan in maart zo maar de verrassing van de verkiezingen worden.

In dezelfde periode verloopt de deadline voor een zachte Brexit. In Groot-Brittannië gaan steeds meer stemmen op om een nieuw referendum te houden. Los van de vraag of dat er ook komt, het zal niets uithalen. Mocht de stemming deze keer de andere kant opvallen, het verschil tussen voor- en tegenstanders blijft uitermate klein. Wat wel groter wordt, is de chaos. Het Britse lidmaatschap zal altijd ter discussie staan, ook als de Britten alsnog afzien van een Brexit. Dan kunnen ze maar beter nu vertrekken; de rust zal sneller terugkeren.

Ondanks alle ontkenningen denkt nog steeds een klein deel van de bevolking, onder leiding van Baudet, dat Rutte tussentijds naar Europa vertrekt.

Het kabinet heeft zijn handen niet alleen vol aan de Brexit, ook moet er een besluit vallen over de klimaatmaatregelen. Dat wordt een heikel punt; de regeringspartijen zijn verdeeld en voor D66 hangt het laatste beetje vertrouwen van de kiezer aan een zijden draadje. Rob Jetten zal zijn klimaatdoelen moeten binnenhalen of anders het kabinet opblazen. Maar hij is nog lang niet de onbetwiste partijleider, die de kar bij nieuwe verkiezingen mag trekken. Het kan weleens een kortstondig leiderschap worden.

Ondanks alle ontkenningen denkt nog steeds een klein deel van de bevolking, onder leiding van Baudet, dat Rutte tussentijds naar Europa vertrekt. Maar ook Frans Timmermans wil zijn tweede plek in Brussel inruilen voor de eerste. Twee Nederlanders op de brug van het EU-schip, dat gaat niet gebeuren. De kans is aanzienlijk dat ze allebei geen Europese topfunctie krijgen. Rutte niet omdat hij niet wil; Timmermans niet omdat de sociaaldemocraten de verkiezingen niet gaan winnen. Bovendien zal het kabinet Timmermans niet opnieuw voordragen voor een post in de Commissie; daar is de PvdA te klein voor geworden.

Een topjaar of een tobjaar; winnen of verliezen. Het hangt ervan af waar je staat in het politieke speelveld. Maar boeiend wordt 't.