Hans Stegeman

Hans Stegeman

@hanswstegeman

Hans Stegeman is econoom en werkt bij Triodos Investment Management. 

Opinie

Niks mis met een beetje krimp

20 november 2018 06:03

Slecht nieuws over de grootste economie van de eurozone: de Duitse economie is in het derde kwartaal gekrompen. In de commentaren werd dit vooral geduid in het kader van de aflopende hoogconjunctuur in de eurozone. Maar dit is, om Louis van Gaal te parafraseren, scorebord-economie.

Wat mij betreft is die tijdelijke krimp juist goed nieuws. Want een belangrijke oorzaak voor dit tijdelijke dipje was het effect van milieumaatregelen. Die hadden namelijk een remmend effect op de voor de Duitse economie zo belangrijke auto-industrie. En dat is precies wat we nodig hebben: een herstructurering van de economie om die te verduurzamen.

En ja, dat gaat soms gepaard met economische krimp. Helemaal niet erg als we daarmee de totale welvaart weten te vergroten.

Voorbode

Eén kwartaal met rode cijfers zegt nog helemaal niets. Niets over de toekomst van groei en niets over de welvaart. Toch wil ik deze keer graag even bij deze kwartaalcijfers stilstaan. De Duitse economie kromp in het afgelopen kwartaal voor het eerst sinds de eerste maanden van 2015. Als we goed naar de onderliggende cijfers kijken, dan was deze keer de tijdelijke dip in de productie van auto’s veroorzaakt door strengere keuringen een belangrijke oorzaak.

Zowaar, het eerste klimaatdipje in de Duitse groeicijfer. Naar inschatting van analisten van Oxford-economics heeft dit groeidipje 0,5 procentpunt van de groei afgetrokken. En in Duitsland hebben we het dan meteen over groot geld: ongeveer vijf miljard euro. Op dit moment trekt de productie van auto's overigens alweer aan, zodat het waarschijnlijk is dat Duitslands laatste kwartaal weer uit de min komt.

Toch smaakt dit naar meer, want beleid voor klimaatverandering heeft zichtbare reële effecten en zal zeker voor de Duitsers tot een grote aanpassing van hun groeimotor moeten leiden. Die groeimotor is namelijk de verbrandingsmotor. Na het dieselschandaal al steeds minder vaak een dieselmotor – dit jaar zullen er naar schatting 8 procent minder dieselauto's geproduceerd worden – maar ook van de benzinemotor moeten we af.

Natuurlijk zijn de Duitsers druk bezig met het ontwikkelen van een elektrische motor, maar het is een illusie om te verwachten dat een industrie die zo rust op het perfectioneren van de verbrandingsmotor snel koploper in klimaat-neutrale auto's zal zijn. En dat weten ze zelf ook. Anders overtreed je niet grootscheeps de wet en span je niet samen met andere partijen om milieu-eisen te ontduiken.

Duurzaamheidstransities doen pijn

Wat we nu zien in Duitsland kan wel eens de voorbode zijn voor veel meer duurzaamheidstransities. Ook in Nederland. Strengere regulering zorgt ervoor dat op zich rendabele technologieën niet langer verkocht mogen worden of in ieder geval moeten worden verduurzaamd. Subsidie zorgt ervoor dat duurzamere technologie aantrekkelijker wordt, denk aan elektrische auto's.

Beprijzing van de uitstoot van broeikasgassen kan eenzelfde effect hebben. Als dit snel gebeurt is de kans groot dat dit leidt tot een daling van het BBP, of in ieder geval lagere groei. Hiervan zijn de Duitse BBP-cijfers een mooi voorbeeld. De Duitse auto-industrie slaagt er niet in zich snel aan te passen.

Vooralsnog moet de accu-techniek vooral uit Azië komen. Daar komt nog eens bij dat elektrische auto's technisch simpeler en met minder onderdelen te maken zijn: op termijn moet dat dus met minder mensen kunnen, waarbij ook het onderhoud nog eens veel minder arbeidsintensief is. Kortom, de kans is groot dat de komende jaren de Duitse auto-industrie verder gaat krimpen, ook bij een succesvolle overschakeling naar elektrische auto's. En dus de economie ook.

De winnaars: wij

Maar tegenover de verliezers staan ook winnaars. Dat zijn bedrijven die bijvoorbeeld accu's maken. Die snel marktaandeel in de nieuwe markt weten te veroveren. Die in staat zijn te excelleren in nieuwe manieren van vervoer. En wie weet, ook nog wel een Duits automobielbedrijf dat succesvol de overstap naar elektrisch weet te maken.

Maar uiteindelijk zijn wij de winnaars. Want hoe sneller de transitie, hoe eerder de pijn genomen wordt, hoe sneller we de uitstoot van broeikasgassen kunnen verminderen. En dan kunnen we het geld dat we nu wellicht moeten reserveren voor het verhogen van dijken, het ondergronds opvangen van CO2 en, wie weet, voor de bouw van kerncentrales, reserveren voor onderwijs, zorg en cultuur. Dat is pas welvaartsgroei.