Matthias Pauw

Matthias Pauw

@mattpauw

Matthias Pauw is journalist bij RTL Z.

Opinie

Brexit: een probleem zonder oplossing

07 november 2018 05:55

Na anderhalf jaar onderhandelen over de brexit zijn de EU en het VK er nog steeds niet uit. Dat heeft vooral met een gigantisch onderschat probleem te maken: de Ierse grens.

Tijdens de brexitcampagne hoorde je er niemand over en aan het begin van de onderhandelingen leken beide kampen zo bereidwillig om een fatsoenlijke oplossing hiervoor te vinden, dat niemand toen nog leek te denken dat dat het echte struikelblok zou worden.

Maar dat is het wel en er is geen oplossing.

Wat is er nou aan de hand? Als de Britten de EU verlaten komen er weer grenscontroles aan de buitengrenzen van het land met de EU. Op zich prima, daar hebben ze voor gekozen. Maar tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (VK) mag geen harde grens komen; dat is zo afgesproken na een lang vredesproces in de jaren '90.

En dus is er een probleem.

De onderhandelaars hebben zichzelf voor een oplossing meer tijd gegeven door te zeggen dat als de scheidingspapieren zijn getekend er een overgangsperiode ingaat van bijna twee jaar waarin alle regels nog even hetzelfde blijven. In die tijd kunnen de EU en het VK 'rustig' werken aan de toekomstige (handels)relatie. Op basis daarvan moet er ook een definitieve oplossing voor de Ierse grens komen.

Maar ja: niemand kan garanderen dat dat gaat lukken en dus moet er in de scheidingspapieren een noodplan komen voor de Ierse grens waarin staat hoe die open kan blijven, zelfs als de partijen in de komende twee jaar niet tot een fatsoenlijke deal komen: de backstop.

En wat blijkt? Dit probleem is helemaal niet op te lossen. De EU stelt voor om Noord-Ierland, maar niet de rest van het VK, binnen de douane-unie te trekken als het moet, zodat er vrij verkeer van goederen mogelijk blijft.

Leuk idee, maar het is (terecht) volstrekt onverkoopbaar in Londen.

Want dat zou betekenen dat er in feite een grens komt tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk. In zekere zin wordt er dus een deel van het land afgesnoept door de EU. En dat kan natuurlijk niet.

Wat dan? Afgelopen week bleek dat de Britten er wat voor zouden voelen om in zijn geheel in de douane-unie te blijven. Maar ze weten donders goed dat ook dat een no-go is. Want de douane-unie zorgt voor vrij verkeer van goederen en daarover is de EU vanaf dag 1 helder geweest: vrij verkeer van goederen kan alleen als je ook vrij verkeer van personen (en diensten en kapitaal) accepteert.

Dat is nu weer precies wat de Britten absoluut niet willen.

Ondertussen is er naarstig gezocht naar technologische alternatieven. Met camera's en vrachtwagenregistratie en controles vooraf: maar het lijkt allemaal te weinig om de grens tussen EU en niet-EU fatsoenlijk op te werpen.

Het meest suffe is nog wel dat als de partijen niet tot een backstop komen, er straks helemaal geen deal ligt. Niet eens een scheidingsdeal ,waardoor op 29 maart alle afspraken met de EU direct komen te vervallen. Het ontbreken van een deal leidt er dan weer toe dat de discussie over hoe de grens opengehouden kan worden, wat beide partijen willen, twee jaar eerder dan strikt noodzakelijk al zorgt voor een dichte grens.

Dat scenario klinkt als waanzin en dat is het ook. Gezien het beoogde resultaat van een verplichte backstop (hoe dan ook een open grens op het Ierse eiland) en het nu te verwachten resultaat van de verplichting om die op te nemen in de scheidingspapieren (geen deal en dus een dichte grens) is het volstrekt irrationeel om aan die voorwaarde vast te houden.

En dus moet de EU door de pomp, het is niet anders. Laat die overgangsperiode maar ingaan als aan de andere basisvoorwaarden is voldaan: namelijk de financiële eindafrekening en de bescherming van EU-burgerrechten in het VK en omgekeerd.

Dat geeft dan in ieder geval nog twee jaar de tijd om tot een oplossing te komen voor een probleem dat misschien wel niet opgelost kan worden. Dan blijft die grens in ieder geval nog even open.