Maarten Veeger

Maarten Veeger

@breakingsweep

Maarten Veeger is verslaggever bij RTL Z. Hij verwondert zich over de ontwikkelingen in Europa. 

Opinie

Nationaliseren is voor Italië een brug te ver

24 augustus 2018 06:05

De Italiaanse politiek staat de komende maanden voor een lastige keuze. Moeten bedrijven die in de afgelopen decennia zijn geprivatiseerd maar er een potje van maken weer worden genationaliseerd of toch niet. Zelfs het televisiebedrijf van Silvio Berlusconi wordt doorgelicht en moet mogelijk weer terug in een staatsholding met voormalige staatsbedrijven die opereren in een markt met geen of weinig concurrentie.

Aanleiding voor de discussie is het instorten vorige week van de Morandi-brug, in Genua ook wel de Ponte Brooklyn genoemd. Er vielen 43 doden waaronder families met vakantie of mensen die naar hun werk gingen met de auto.

De brug was onderdeel van het netwerk van snelwegen in handen van Autostrade. Dat bedrijf is weer in handen van het beursgenoteerde Atlantia en dat is grotendeels in handen van de familie Benetton. Ja precies, die van de kleren.

Maar voor de Benettons zijn de beleggingen zoals die in snelwegen inmiddels veel lucratiever dan de truitjes en jasjes. Atlantia is ook eigenaar van het vliegveld van Rome en snelwegen in onder meer Zuid-Amerika en India.

Miniatuurvoorbeeld

Wat al duidelijk was voor veel gebruikers en omwonenden van de brug in Genua is inmiddels voor iedereen helder: de 51 jaar oude brug werd slecht onderhouden. En daardoor was het niet meer in staat het decennialang hard groeiende (vracht-)autoverkeer te dragen. Italiaanse media zochten uit dat Autostrade wel tientallen miljoenen had begroot voor het opknappen van de brug. Maar dat dat geld maar voor een klein deel was uitgegeven en dat dat bij veel snelwegtrajecten het geval is.

De tol werd bij gebruikers echter uiterst stipt geheven. Het resulteert bij een omzet van 6 miljard euro in een brutowinst van 3,6 miljard euro. Met jaarlijkse verhoging van de toltarieven is de winstgroei voor de komende decennia gegarandeerd.

Het onderhoud van de snelweg en met name dan 'kunstwerken' zoals de brug in Genua lieten dus te wensen over. Die brug hing aan drie pilaren. Bij twee daarvan waren draagkabels vervangen. De plannen voor de derde waren er. Het was bekend bij Autostrade dat het ook daar niet pluis zat namelijk. Echt gevaar was er niet, zeiden ze. En vanwege de drukke zomer waarin veel bouwbedrijven ook vakantie vieren was die klus verplaatst naar het najaar.

Eenzelfde door architect Morandi ontworpen brug op Sicilië werd vorig jaar al gesloten vanwege het instortingsgevaar. Maar in Genua, de grootste havenstad van Italië, wordt zo'n beslissing iets minder gemakkelijk genomen. Overigens wordt er al 30 jaar gesproken over dat de brug eigenlijk helemaal moet worden vervangen. Het gevaarte was al heel lang niet meer van deze tijd.   

Volgens de Italiaanse regering valt Autostrade veel te verwijten.  Er wordt daarom overwogen het snelwegennet van de Benettons af te pakken en weer te nationaliseren. Er zijn grote twijfels over of ze de wegen wel veilig genoeg willen houden. En niet de winst voor aandeelhouders belangrijker vinden.  

Ook de deels geprivatiseerde treinen, de energiebedrijven, telecom en televisie worden nu door de regering bekeken. Wordt niet ook daar ten koste van de kwaliteit vooral de winst gemaximaliseerd? En wat de denken van de Italiaanse banken als Monte Dei Paschi di Siena?  

Veel van de geprivatiseerde bedrijven sneden in de afgelopen decennia hard in het personeel, verhoogden de prijzen van hun producten en diensten, en konden dat probleemloos doen op een markt waarin ze oppermachtig waren of in het geval van de Autostrade zelfs monopolist waren.

Het snelwegbedrijf hoort dus eigenlijk helemaal niet geprivatiseerd te zijn. Toch zal het een knap lastige keuze zijn om dit soort bedrijven weer te nationaliseren. Want de staatsholding waar die bedrijven ooit in zaten stond symbool voor corruptie en zakkenvullerij door foute politici.

Daar zaten ooit zo'n 1000 bedrijven in (waaronder ook een ijsjesmaker, Alfa Romeo, Alitalia) waar een half miljoen mensen werken. Vaak inefficiënt bestuurd. En vanwege de steunoperaties aan die bedrijven soms goed voor een hap van meer dan 10 procent uit de staatsbegroting. Daar wil echt helemaal niemand meer terug naartoe.

De privatisering heeft discutabele ondernemers zoals de Benettons en Berlusconi de kans gegeven supermiljardairs te worden. Met dank aan het ontbreken van concurrentie. Toch is dat altijd nog beter dan een gedrocht van een staatsholding waar jaarlijks miljarden kwijtraken weer optuigen.

Het neemt niet weg dat voor Autostrade een forse 'tol'-heffing wel gepast is. Van de volle winst. En dat minimaal meerdere jaren lang.