Opinie

Wat minder stelligheid, a.u.b.

12 februari 2018 14:40

Kunnen we ons tegen nepnieuws wapenen met meer harde feiten en statistieken? Niet per se. De kwaliteit van het argument, de vraag wat we echt willen, is een stuk minder gevoelig voor misinterpretatie dan kale statistiek of betwistbare sociale wetenschap.

"Tijdelijke banen en zelfstandigheid spelen een belangrijke rol op de arbeidsmarkt. Anders dan wel eens wordt gedacht, zijn daarbij zowel werkgevers als werknemers gebaat", weet het Centraal Planbureau in 2011, en politieke partijen uit de pragmatische hoek namen dit graag over.

Vijf jaar later, hetzelfde CPB, met dezelfde stelligheid: "Op economische gronden valt niet te zeggen welk aandeel flexibele arbeidsrelaties in de beroepsbevolking wenselijk is." En de pragmatisten waaiden mee.

Dat ging snel!

Het is natuurlijk goed dat onze planners ons trakteren op hun voortschrijdend inzicht. Vervelend is wel dat we nu dus weten dat onze hele democratie eerder door het CPB op het verkeerde been is gezet. Immers, partijen die pleitten voor meer 'flex' kwamen beter uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het CPB.

Nog vervelender is dat de échte slachtoffers - de mensen die tegen hun zin met een flexbaan waren opgescheept -  een tijdlang is aangepraat dat ze eigenlijk niet weten wat ze willen. Immers, CPB en D66 zeiden dat het ook voor jou goed is!

Ten onrechte, blijkt nu dus. (En inmiddels weten we dat het eigenlijk nog veel erger is: de toename van flexwerk heeft de economische groei tégengewerkt, meldde DNB deze week - precies waar meerdere hoogleraren al langer voor waarschuwen)

"Weet je wat pas makkelijk is? Liegen zónder statistieken", stelde collega Mathijs Bouman recent, daarmee vermoedelijk reagerend op de vaker geuite klacht dat statistieken nog weleens bewust ingezet worden om zwakke argumenten sterker over te laten komen.

Ik ben het niet met Bouman eens. Als ik met mijn zeilbootje in de mist vaar, hoor ik liever helemaal geen misthoorn van de kant, dan een valse die me het strand oplokt. Dan blijf ik maar liever vertrouwen op mijn oude vertrouwde kompas aan boord. Met getalsmatige of wetenschappelijke schijnzekerheid werkt het net zo: ik vertrouw liever op mijn eigen argumentatie dan een stelling die onderbouwd is met de verkeerde cijfers.

Het is gek dat Bouman dit zich inmiddels nog niet realiseert. Hij ging namelijk zélf de mist in toen hij bijvoorbeeld opschreef dat het met de ongelijkheid in Nederland meevalt. Maar dat kón hij helemaal niet weten, want het CBS beschikt niet over de relevante data om dat goed te kunnen beoordelen. "Soms kun je geen artikel schrijven. Omdat de gegevens er niet zijn", schrijft Robin Fransman op de CBS site hierover. Ook Jesse Frederik zag het: "De inkomensongelijkheid lijkt laag, maar..."

Helaas beperkt de valkuil van de pseudo-rationaliteit zich niet tot economische kwesties. Ook in een discussie als orgaandonatie, toch bij uitstek eentje die zich leent voor argumenten van levensbeschouwelijke aard, weet D66 bij monde van Pia Dijkstra ondersteunende statistiek op te voeren.

En ja, ook hier gaat het fout, ontdekte De Groene Amsterdammer: "Tegen de enquêteur zeggen dat je orgaandonor wil zijn is makkelijker dan je ook daadwerkelijk aanmelden. Het eerste is vrijblijvend en sociaal wenselijk, aan het tweede zijn consequenties verbonden." Het bekende probleem van hóe de vraag gesteld wordt in een enquête, speelt hier parten (ook jokte Dijkstra een beetje met de afronding van percentages, maar dat terzijde).

Erg vervelend allemaal.

Zeggen dat liegen met statistieken altijd makkelijk is, is me te makkelijk. Maar liegen met gezond verstand en voor mijn part op basis van ideologie is altijd nog een stuk moeilijker - zo niet onmogelijk. Zo moeilijk is dat niet.