Opinie

Hoera, we krijgen weer een referendum!

27 september 2017 06:19

Er komt weer een referendum aan mensen. Tenminste, als we dat met zijn allen willen. En volgens mij moeten we dit willen.

Het gaat dit keer niet over Europa en ook niet over één of ander verdrag.

De initiatiefnemers hebben het gemunt op de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, kortweg de sleepwet. Die heet zo omdat 'ie opsporingsdiensten de bevoegdheid geeft alle communicatie in hele stadsdelen met een virtueel sleepnet af te vangen.

En vanaf 1 januari mag die sleepwet worden ingezet om massaal online communicatie af te luisteren. Ook als je nergens van wordt verdacht. Het bekende voorbeeld: als er een verdacht persoon bij jou in de wijk woont, mag al het online verkeer in die wijk worden afgeluisterd en vastgelegd. Ook dat van jou.

Telefoons, laptops, tablets, smart-tv's, alles waarmee je communiceert met de buitenwereld mogen worden getapt en, in extreme gevallen, worden gehackt. Daarvoor moet een speciale commissie toestemming geven, maar dat is een ondoorzichtig proces. Er is geen controleerbare rechterlijke toets. De data worden opgeslagen in de database en mogen zonder analyse worden gedeeld met inlichtingendiensten in het buitenland. 

Je hebt niets te verbergen? Nou, in dat geval daag ik je uit om al je financiële gegevens, je volledige medisch dossier, je surfgedrag, overlegjes met je advocaat, al je persoonlijke gesprekken, chats en emails op het internet te knallen.

Bovendien, wie met dat argument aankomt leest geen kranten. Overheden zijn niet altijd de beste vriend van de burger. Ook in een democratische samenleving kan er tussen overheid en burger nog wel eens wat goed misgaan.

Daarnaast zit er een principiële kant aan. Anderen hebben niet het recht om allerlei persoonlijke data over je te verzamelen als jij dat niet wilt. Daar hebben we wetten voor en toezichthouders. En overheden dienen niet achter de voordeur te kijken, tenzij daar een heel goede reden voor is. Een overheid mag niet zomaar iemands privéleven binnensluipen.

Dit referendum is geen links speeltje, en ook geen rechtse hobby. Dit is een referendum over de vraag in wat voor land je wilt leven.

Een vrije open samenleving, waarin individuele vrijheden en democratische rechten actief worden gewaarborgd door een overheid die in dienst staat van de burger. Of een samenleving waar mensen op hun woorden moeten letten, omdat je nooit weet welke informatie waar terecht komt en hoe die informatie wordt geïnterpreteerd.

Amnesty International heeft zich inmiddels in het debat gemengd en ziet in de wet een bedreiging van de privacy en zelfs voor onze vrijheid van meningsuiting.

Ook overheidsadviseur WRR heeft zich uitgesproken. De wetenschappelijke raad stelt dat big data een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan bevorderen van veiligheid in Nederland. Meer tijdwinst, grotere nauwkeurigheid, betere reconstructies en het beter in kaart kunnen brengen van criminele netwerken.

Maar dat kan volgens de WRR alleen maar gepaard gaan met grotere waarborgen voor vrijheden van burgers. Dus betere regelgeving, streng toezicht en mogelijkheid voor burgers om verhaal te halen op het moment dat er iets misgaat. En daar schiet de wet tekort.

Journalisten, advocaten en wetenschappers hebben inmiddels tevergeefs aan de bel getrokken. Maar ook bedrijven zoals T-Mobile, Tele2 en Vodafone hebben bezwaren.

Microsoft stelt dat 'het wetsvoorstel de potentie heeft om het vertrouwen van gebruikers in technologie ernstig te schaden, en innovatie te ontmoedigen'.

"Met een dergelijke wet kan een aanzienlijke hoeveelheid informatie, die door gebruikers via technologiebedrijven wordt opgeslagen of verstuurd, worden ingezien door de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten, met wantrouwen van die gebruikers in deze bedrijven tot gevolg. Dat wantrouwen kan op haar beurt weer leiden tot terughoudendheid bij gebruikers om nieuwe technologie te gaan gebruiken, net als de bereidheid van technologiebedrijven – met in het bijzonder start-ups en mkb-bedrijven – om te innoveren doordat de potentiële markt voor producten en diensten krimpt." En dat betekent een ondermijning van de ambitie om van Nederland een technologisch innovatief land te maken.

En in het verlengde daarvan maakt werkgeversclub VNO-NCW zich zorgen over het investeringsklimaat. Volgens VNO bestaat er risico voor het weglekken van vertrouwelijke bedrijfsinformatie, zoals economisch waardevol intellectueel eigendom. En dat zit 'm met name in het artikel dat de overheid toestaat de getapte data met derden te delen.

Het lijkt me dat je dat niet moet willen.

De wet wordt gepromoot als effectief middel in de strijd tegen terrorisme en misdaad. En daarvoor moeten we dus nog meer vrijheden opgeven. Wat we echt nodig hebben is een wet die burgervrijheden garandeert, niet één die ze ondergraaft.

De initiatiefnemers voor dit referendum hebben tot 16 oktober om 300 duizend handtekeningen te verzamelen. Jij hebt tot 16 oktober de tijd om je af te vragen of je dit de moeite van een referendum waard vindt. Ik heb getekend, op https://sleepwet.nl