Opinie

Ja, de mens is verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde

22 oktober 2017 12:53

Beeld © ANP

De klimaatwetenschap kan het ook mis hebben, betoogden Roderick Veelo en documentairemaker Marijn Poels eerder deze week. Klimaatwetenschapper Bart Verheggen: ja, de mens is verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde.

We horen het vaak: de meeste klimaatwetenschappers zijn het erover eens dat de aarde opwarmt door toedoen van de mens. Dit is keer op keer aangetoond op basis van literatuuranalyses en enquêtes, en de mate van consensus ligt steevast tussen de 90 procent en de 100 procent. Maar hoe weten we nu of die wetenschappers het wel bij het juiste eind hebben?

Een aantal conclusies van de klimaatwetenschap is zo goed als zeker. Zo is al in de 19de eeuw aangetoond dat gassen zoals CO2 infraroodstraling absorberen, en daardoor het warmteverlies van de aarde temperen. Dit is inmiddels middelbareschoolnatuurkunde.

Ook weten we dat de toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer komt door het verbranden van fossiele brandstoffen. De koolstof in de CO2 heeft namelijk een fossiele vingerafdruk, die ondubbelzinnig de afkomst verraadt. Meer CO2 betekent dus een dikkere deken van CO2 om de aarde heen, die daardoor wel moet opwarmen.

Maar het klimaat is toch altijd al veranderd, lang voordat de mens op het toneel verscheen? Jazeker. En de studie daarvan, paleoklimatologie, laat zien dat CO2 vaak een sleutelrol vervulde bij die klimaatveranderingen in het verre verleden.

Modellen, gebaseerd op natuurkundige kennis van het klimaatsysteem, kunnen de recente opwarming goed verklaren, maar alleen als daarbij ook de menselijke invloeden worden meegenomen, zoals emissies van broeikasgassen en aerosolen (fijnstof).

Oftewel: meerdere bewijslijnen bevestigen de conclusie dat menselijk handelen de belangrijkste oorzaak is van de huidige opwarming. Zou het kunnen dat al die wetenschappers het faliekant mis hebben? Dat kun je natuurlijk nooit uitsluiten, maar voor een dergelijke boude stelling heb je dan wel heel sterke bewijzen nodig ('extraordinary claims require extraordinary evidence'). En die ontbreken steevast bij dit soort claims.

Zo heeft Roderick Veelo het in zijn opiniestuk van 19 oktober over een 'opgelegde eensgezindheid zonder tegenspraak'. Ik denk dat de heer Veelo nooit een wetenschappelijke conferentie heeft bijgewoond, want ik kan hem vertellen dat wetenschappers niets liever doen dan elkaar tegenspreken en corrigeren.

Eensgezindheid is vaak ver te zoeken. Geen wonder, want wetenschappelijke roem krijg je niet door je collega’s braaf na te praten; je moet met nieuwe inzichten komen. Maar over de grote lijn, zoals hierboven kort beschreven, zijn vrijwel alle klimaatwetenschappers het wel eens. Net zoals de meeste theoretisch-fysici het eens zijn over Einsteins theorieën. Dat ze om de haverklap een e-mail krijgen van iemand die meent het ultieme bewijs te hebben dat Einstein er helemaal naast zat, zal hooguit tot een lach of wat irritatie leiden, maar zal hun inzichten meestal niet beïnvloeden.

Ook bij de klimaatwetenschap heb je mensen die zonder enige bewijsvoering stellen dat bovenstaande conclusies over CO2 en klimaat helemaal niet kloppen. Vaak gaat het dan om claims die door de wetenschap allang zijn onderzocht en weerlegd. Zo beweert Piers Corbyn bijvoorbeeld dat de CO2 uit de oceanen komt; niet van fossiele brandstoffen. De CO2-concentratie in de oceanen neemt niet af, wat je dan zou verwachten, maar neemt juist toe. Corbyns ideeën hierover zijn dus in strijd met de waarnemingen.

Dat weerhoudt documentairemaker Marijn Poels er niet van om hem uitgebreid aan het woord te laten in zijn documentaire The uncertainty has settled. Poels noemt Corbyns ideeën 'genuanceerd', terwijl het gewoon indruist tegen de wet van behoud van massa. Een uitgebreide kritiek op de documentaire vindt u op ons klimaatblog.

In een radiodebat tussen mij en Poels zei hij: "Of meneer Corbyn heeft gelijk, of meneer Verheggen, daar ga ik niet over; ik ben geen wetenschapper." Poels vindt dat hij als journalist niet hoeft uit te zoeken wie er onzin kletst en wie niet: "Ik heb geen verantwoordelijkheid." Dat vind ik een betreurenswaardige houding voor een documentairemaker. Poels en Veelo hebben zelf in hun stukken geen inhoudelijke kritiek op de wetenschap; ze bedienen zich hoofdzakelijk van retoriek en vage beschuldigingen (deze is mooi: "... een klamme deken van opgelegde eensgezindheid zonder tegenspraak").

Dat is een bekend patroon: als je de wetenschappelijke conclusies naast je neer wilt leggen, maar je hebt geen solide inhoudelijke argumenten, dan biedt een complottheorie uitkomst om te verklaren waarom al die wetenschappers er toch van die rare denkbeelden op na houden.

Een andere verklaring voor de brede wetenschappelijke consensus zou natuurlijk kunnen zijn dat de diverse bewijslijnen nu eenmaal heel sterk en consistent een bepaalde richting op wijzen: de aarde warmt op en dat komt door ons.

Bart Verheggen
Docent aardwetenschappen en klimaatverandering aan Amsterdam University College (AUC)

Verheggen blogt en is te volgen op Twitter

Bron • RTL Z